Gdy sprawę prowadzą organy dwóch państw naraz
Przy sprawach obejmujących kilka państw organy mogą powołać wspólny zespół śledczy, w którym prokuratorzy i policjanci pracują razem, a materiał przekazywany jest bez odrębnej procedury. Dla obrony oznacza to przesunięcie: kontrola prawidłowości nie odbywa się przy przekazaniu, lecz później, w aktach — i tam trzeba jej dokonać samodzielnie.
Najważniejsze w skrócie
- Wspólny zespół powołuje się porozumieniem organów.
- Materiał przekazuje się bez odrębnej procedury.
- Czynności wykonuje się według prawa państwa miejsca.
- Eurojust koordynuje i rozstrzyga spory o właściwość.
- Kontrola prawidłowości przenosi się na późniejszy etap.
- Obrona sprawdza, którym prawem objęto którą czynność.
- Rozstrzygnięcie o właściwości wpływa na cały przebieg sprawy.
Jak to działa
| Cecha | Klasyczna | Wspólny zespół |
|---|---|---|
| Przekazanie materiału | na wniosek, z kontrolą | bezpośrednio w zespole |
| Tempo | tygodnie | bieżące |
| Prawo czynności | państwa wykonania | państwa miejsca czynności |
| Udział funkcjonariuszy drugiego państwa | wyjątkowy | zasada |
| Kontrola przez obronę | przy przekazaniu | dopiero w aktach |
Ostatni wiersz jest tym, co zmienia pracę obrony. Nie ma etapu, na którym ktoś z zewnątrz sprawdza dopuszczalność przekazania — materiał po prostu jest w aktach. Obowiązek jego zbadania spoczywa więc na obrońcy, i to od pierwszego dostępu do akt.
Co sprawdza obrona
- Czy zespół rzeczywiście powołano i jaki jest zakres porozumienia — bo materiał spoza zakresu nie korzysta z uproszczenia.
- Którym prawem objęto którą czynność — decyduje miejsce jej wykonania, nie miejsce prowadzenia sprawy.
- Czy zachowano formy wymagane w miejscu czynności, w tym pouczenia i udział obrony.
- Czy przekazano całość materiału, czy wybrane fragmenty.
- Jakość tłumaczenia przekazanych zapisów i zeznań.
Punkt trzeci przynosi najwięcej: pouczenia obowiązujące w jednym państwie nie zawsze odpowiadają wymaganym w drugim. Przesłuchanie przeprowadzone w Polsce bez pouczenia o prawie do odmowy zeznań przez osobę najbliższą jest wadliwe również wtedy, gdy materiał wykorzystuje się we Włoszech.
Rola koordynacji
Jednostka koordynująca współpracę sądową pomaga uzgadniać działania i rozstrzygać, które państwo powinno prowadzić sprawę, gdy zainteresowanych jest kilka.
To ostatnie ma dla oskarżonego znaczenie praktyczne większe, niż się wydaje: od wyboru państwa zależą kwalifikacja, zagrożenie karą, dostępne tryby skrócone, reguły przedawnienia i warunki wykonania kary. Ten sam czyn w dwóch systemach daje różne wyniki.
Obrona może przedstawiać argumenty za prowadzeniem sprawy w określonym państwie — na przykład tam, gdzie znajduje się większość dowodów, gdzie mieszka oskarżony i gdzie dostępne są tryby kończące sprawę. Nie jest to decyzja, na którą obrona ma wpływ formalny, ale argumenty bywają uwzględniane.
Ryzyko podwójnego postępowania
Praca kilku organów naraz rodzi ryzyko, że ten sam czyn będzie przedmiotem dwóch spraw. Wtedy właściwy jest zarzut zakazu podwójnego karania, opisany na osobnej stronie — ale trzeba go podnieść, bo organy nie zawsze mają pełny obraz.
Praktyczna wskazówka: jeżeli wobec tej samej osoby toczy się postępowanie w Polsce dotyczące tych samych faktów, informację o tym przekazuje się obrońcy włoskiemu od razu, wraz z sygnaturą. To dane, których druga strona zwykle nie ma.
Majątek i zabezpieczenia
W ramach takiej współpracy zabezpieczenia majątkowe wykonuje się szybko, na podstawie mechanizmu wzajemnego uznawania. Obowiązuje przy tym reguła opisana osobno: o zasadności rozstrzyga państwo wydania, o wykonaniu państwo wykonania.
Dla obrony oznacza to konieczność prowadzenia dwóch równoległych ścieżek, z odrębnymi terminami. Skupienie się wyłącznie na jednej pozostawia drugą bez reakcji, a terminy nie czekają.
Najczęstsze pytania
Czym jest wspólny zespół śledczy?
Porozumieniem organów kilku państw, w którym prokuratorzy i policjanci pracują razem, a materiał przekazuje się bez odrębnej procedury.
Co to zmienia dla obrony?
Kontrola prawidłowości nie odbywa się przy przekazaniu, lecz później w aktach. Obowiązek jej przeprowadzenia spoczywa na obrońcy.
Które prawo stosuje się do czynności?
Prawo państwa, w którym czynność wykonano, a nie państwa prowadzącego sprawę.
Co przynosi najwięcej przy kontroli?
Sprawdzenie pouczeń: przesłuchanie w Polsce bez pouczenia osoby najbliższej jest wadliwe także wtedy, gdy materiał wykorzystuje się we Włoszech.
Dlaczego wybór państwa jest ważny?
Bo od niego zależą kwalifikacja, zagrożenie karą, dostępne tryby skrócone, przedawnienie i warunki wykonania kary.
Czy obrona ma na to wpływ?
Nie formalny, ale może przedstawiać argumenty: gdzie są dowody, gdzie mieszka oskarżony i gdzie dostępne są tryby kończące sprawę.
Co, jeśli w Polsce toczy się ta sama sprawa?
Przekazać obrońcy włoskiemu sygnaturę od razu i podnieść zarzut podwójnego karania. Organy nie zawsze mają pełny obraz.