Europejski Nakaz Aresztowania wydany przez Włochy
Kto zostaje zatrzymany w Polsce na podstawie włoskiego ENA, ma przed sobą postępowanie o krótkich terminach: przy zgodzie na przekazanie decyzja zapada w około dziesięć dni, bez zgody w sześćdziesiąt, z możliwością przedłużenia o trzydzieści. Najszybszą drogą nie jest jednak spór o przesłanki odmowy, lecz podważenie samego postanowienia włoskiego sądu, na którym nakaz się opiera.
Najważniejsze w skrócie
- Przy zgodzie na przekazanie rozstrzygnięcie powinno zapaść w około dziesięć dni od jej wyrażenia.
- Bez zgody termin wynosi sześćdziesiąt dni, z możliwością jednorazowego przedłużenia o kolejne trzydzieści, z uzasadnieniem.
- Zgoda na przekazanie i zrzeczenie się zasady specjalności to dwa odrębne oświadczenia, często podpisywane razem przez nieuwagę.
- Obywatel polski albo osoba mająca w Polsce ośrodek życiowy może żądać, by kara została wykonana w kraju.
- Okres pozbawienia wolności odbyty w toku procedury zalicza się na poczet kary, ale rachunek warto sprawdzić samodzielnie.
- Równolegle prowadzi się front włoski: upadek postanowienia, na którym nakaz się opiera, kończy postępowanie o wydanie.
- Przy nakazie opartym na wyroku zaocznym bada się, czy skazany wiedział o procesie, i można żądać gwarancji ponownego rozpoznania.
Dwa fronty, jeden szybszy
| Front | Kto działa | Cel |
|---|---|---|
| Postępowanie o przekazanie w Polsce | obrońca w kraju | terminy, przesłanki odmowy, gwarancja powrotu |
| Postępowanie źródłowe we Włoszech | obrońca włoski | uchylenie środka zapobiegawczego, wgląd w akta |
Drugi wiersz bywa pomijany, a jest szybszy. Europejski nakaz nie istnieje sam z siebie: opiera się na włoskim postanowieniu o zastosowaniu środka zapobiegawczego albo na prawomocnym wyroku. Jeżeli postanowienie upadnie, nakaz traci podstawę i postępowanie o przekazanie kończy się bez rozstrzygania o przesłankach odmowy.
Wniosek o wgląd w akta i wniosek o uchylenie środka składa się we Włoszech pierwszego dnia — równolegle z pracą obrońcy w Polsce, a nie po niej.
Zgodzić się czy nie
To pierwsza realna decyzja i zapada w ciągu kilku dni. Reguła jest prosta: jeżeli nie ma nośnych przesłanek odmowy, zgoda zwykle się opłaca, bo skraca pobyt w areszcie, który i tak zostanie zaliczony na poczet kary. Jeżeli takie przesłanki są, zgoda je wyczerpuje.
Czego zatem szukać, zanim się zdecyduje:
- Wyrok zaoczny — czy skazany był prawidłowo zawiadomiony i czy rzeczywiście wiedział o procesie.
- Przedawnienie według prawa państwa wykonania, jeżeli wchodzi w grę.
- Zakaz podwójnego karania, ze znanym warunkiem wykonania kary.
- Proporcjonalność przy czynach drobnych.
- Warunki pozbawienia wolności w konkretnym zakładzie, gdzie ma trafić.
- Więzi w Polsce, które uzasadniają żądanie odbycia kary w kraju.
Dwa oświadczenia, nie jedno
Bardzo często podpisuje się je razem, bo nikt nie tłumaczy różnicy. Zgoda na przekazanie dotyczy samego wydania. Zasada specjalności oznacza natomiast, że po przekazaniu można ścigać wyłącznie za czyny wskazane w nakazie.
Kto się jej zrzeka, może zostać we Włoszech pociągnięty do odpowiedzialności również za inne czyny, bez potrzeby prowadzenia nowego postępowania. Bywa, że to rozwiązanie sensowne — na przykład gdy i tak dąży się do połączenia spraw — ale musi to być odrębna, świadoma decyzja.
Zasada praktyczna: na przekazanie można się zgodzić, nie zrzekając się specjalności.
Odbycie kary w Polsce
Obywatel polski oraz osoba mająca w Polsce centrum życiowe może żądać, aby ewentualną karę pozbawienia wolności odbyć w kraju. To nie jest przesłanka odmowy, lecz warunek przekazania.
Żądanie trzeba zgłosić i uzasadnić dokumentami: zameldowanie, zatrudnienie, rodzina, długość pobytu. Kto go nie zgłosi, nie otrzyma go z urzędu — a później przeprowadzenie tego jest znacznie trudniejsze.
W praktyce ma to większe znaczenie niż spór o przesłanki odmowy: rozstrzyga o tym, gdzie zostanie spędzony czas po wyroku, według jakich reguł wykonywania kary i w jakiej odległości od rodziny.
Przygotowanie na to, co po przekazaniu
Przekazanie powinno nastąpić w krótkim terminie od decyzji. We Włoszech zatrzymany trafia przed sędziego i wtedy zaczyna się właściwe postępowanie albo wykonanie kary.
Tu leży błąd, który kosztuje najwięcej: obrona we Włoszech musi być przygotowana przed przekazaniem. Kto zaczyna szukać obrońcy po przyjeździe, traci tygodnie, w których rozstrzyga się o areszcie i o wyborze trybu. Dokumenty — zameldowanie, praca, rodzina, zdrowie — powinny czekać przetłumaczone w chwili transportu.
Uwaga na wpisy, o których nikt nie wie
Nakaz działa w systemie informacyjnym Schengen i ujawnia się przy każdej kontroli granicznej, przy locie, przy legitymowaniu. Wiele osób dowiaduje się o włoskim postępowaniu dopiero na lotnisku, po latach.
Jeżeli istnieje podejrzenie, że we Włoszech toczyło się kiedyś postępowanie — mandat, kolizja, sprawa sprzed lat, wyjazd w pośpiechu — lepiej to sprawdzić z Polski, spokojnie, niż dowiedzieć się przy odprawie.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Nakaz europejski | decyzja ramowa 2002/584/WSiSW |
| Terminy 10 i 60 dni, przedłużenie o 30 | art. 17 tej decyzji |
| Termin 10 dni na faktyczne przekazanie | art. 23 |
| Zasada specjalności | art. 27 |
| Wdrożenie włoskie | ustawa nr 69 z 2005 r. |
| Wykonanie kary w państwie pobytu | art. 4 pkt 6 decyzji ramowej |
| Warunki pozbawienia wolności | wyroki Trybunału z 2016 i 2018 r. |
Trzeci wiersz bywa pomijany, a działa najprościej: po rozstrzygnięciu o przekazaniu biegnie odrębny, dziesięciodniowy termin na jego wykonanie. Jego przekroczenie bez uzasadnionej przyczyny prowadzi do zwolnienia — i jest to jedna z niewielu rzeczy w tym postępowaniu, którą sprawdza się kalendarzem, a nie argumentacją.
Najczęstsze pytania
Ile trwa postępowanie o przekazanie?
Przy zgodzie na przekazanie rozstrzygnięcie powinno zapaść w około dziesięć dni, bez zgody w sześćdziesiąt, z możliwością jednorazowego przedłużenia o kolejne trzydzieści. Do tego dochodzi dziesięć dni na faktyczne przekazanie po rozstrzygnięciu — termin, którego przekroczenie bez uzasadnionej przyczyny prowadzi do zwolnienia, a nikt nie sprawdza go z urzędu.
Co jest najszybszą drogą?
Podważenie włoskiego tytułu, na którym nakaz się opiera — postanowienia o środku albo wyroku. Jeżeli tytuł upadnie, nakaz traci podstawę i postępowanie o wydanie kończy się bez badania przesłanek odmowy, warunków w zakładach i czegokolwiek innego. Dlatego wniosek o wgląd w akta i o uchylenie składa się pierwszego dnia, równolegle do obrony w państwie zatrzymania.
Czy zgodzić się na przekazanie?
Jeżeli nie ma nośnych przesłanek odmowy, zwykle tak: skraca to okres pozbawienia wolności, który i tak zostanie zaliczony na poczet kary. Jeżeli przesłanki są — przedawnienie, zakaz podwójnego karania, możliwość wykonania kary na miejscu — zgoda je wyczerpuje bezpowrotnie. Decyzję podejmuje się po sprawdzeniu akt, nie na pierwszym posiedzeniu.
Czym jest zasada specjalności?
Tym, że po przekazaniu można ścigać wyłącznie za czyny wskazane w nakazie. Ochrona ta działa również po przybyciu do Włoch: jeżeli pojawia się zarzut dotyczący innego czynu, pierwszą czynnością obrony jest sprawdzenie, na jakiej podstawie go postawiono. Zrzeczenie się specjalności jest odrębnym oświadczeniem i odrębną, praktycznie nieodwracalną decyzją.
Czy muszę się jej zrzec razem ze zgodą?
Nie. Na przekazanie można się zgodzić, nie zrzekając się zasady specjalności — są to dwa różne oświadczenia, choć bywają przedstawiane do podpisu razem, w jednym dokumencie i w pośpiechu. Warto o to zapytać wprost przed podpisaniem czegokolwiek, bo jest to jedna z niewielu decyzji tego postępowania, której nie da się później odwrócić.
Czy mogę odbyć karę w Polsce?
Jako obywatel albo osoba mająca w Polsce ośrodek życiowy może Pan tego żądać. Nie następuje to jednak z urzędu: warunek trzeba zgłosić i udokumentować zameldowaniem, zatrudnieniem, sytuacją rodzinną i rozliczeniami. Im dłuższy udokumentowany okres, tym mocniejszy argument — kilka miesięcy pracy sezonowej wystarcza rzadko, kilka lat niemal zawsze.
Kiedy szukać obrońcy we Włoszech?
Przed przekazaniem, nie po nim. Po przybyciu do Włoch następuje przesłuchanie i rozstrzyga się o środku zapobiegawczym, a obrońca ustanawiany dopiero wtedy zaczyna od zbierania dokumentów. Osoba, która przyjeżdża z gotowym materiałem o zameldowaniu, zatrudnieniu i miejscu pobytu, może wyjść na środek łagodniejszy w ciągu dni zamiast miesięcy.