Rejestr karny, ECRIS i zatarcie skazania
Skazanie we Włoszech nie zostaje we Włoszech. Państwo skazania zawiadamia państwo obywatelstwa, a informacja trafia do polskiego rejestru i pojawia się w zaświadczeniu o niekaralności. Mechanizm działa automatycznie w jedną stronę — natomiast usunięcie wpisu wymaga wniosku, złożonego tam, gdzie zapadł wyrok.
Najważniejsze w skrócie
- Państwo skazania zawiadamia z urzędu państwo obywatelstwa o każdym prawomocnym wyroku skazującym.
- Informacja pojawia się następnie w polskim zaświadczeniu o niekaralności, dokładnie tak jak skazanie krajowe.
- Wymiana obejmuje także wyroki zapadłe bez wiedzy skazanego i bywa pierwszym sygnałem istnienia sprawy.
- Włoskie zaświadczenie wydaje się w kilku wariantach o różnym zakresie, przeznaczonych dla różnych odbiorców.
- Rehabilitacja usuwa skutki skazania, ale wymaga odrębnego wniosku i nigdy nie następuje z samego upływu czasu.
- Możliwe jest orzeczenie o niezamieszczaniu wyroku w zaświadczeniu dla osób prywatnych, ale wniosek składa się w toku sprawy.
- Pracodawca może żądać wyłącznie zaświadczenia o ograniczonym zakresie, a żądanie szerszego jest nieprawidłowe.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Europejska wymiana informacji z rejestrów | decyzja ramowa 2009/315/WSiSW |
| Uwzględnianie skazań zagranicznych | decyzja ramowa 2008/675/WSiSW |
| Włoski rejestr karny | dekret prezydenta nr 313 z 2002 r. |
| Warianty zaświadczeń | art. 24 i 25 tego dekretu |
| Niezamieszczanie skazania | art. 175 kodeksu karnego, wniosek w toku sprawy |
| Rehabilitacja | art. 178 i 179 k.k., co do zasady po 3 latach |
Piąty i szósty wiersz opisują dwie drogi do tego samego celu, ale rozdzielone momentem: pierwsza jest dostępna wyłącznie w toku sprawy i działa od razu, druga dopiero po latach od wykonania kary. Kto przegapi pierwszą, czeka na drugą — i właśnie dlatego pytanie o nią zadaje się przy wyroku, nie po nim.
Jak informacja trafia do Polski
| Etap | Uwaga |
|---|---|
| Prawomocny wyrok we Włoszech | wpis do włoskiego rejestru |
| Zawiadomienie państwa obywatelstwa | następuje z urzędu |
| Wpis w polskim rejestrze | widoczny w zaświadczeniu |
| Zapytanie o karalność w innym państwie | obejmuje również te informacje |
| Zmiana lub uchylenie wyroku | również podlega przekazaniu |
| Rehabilitacja | wymaga wniosku, nie następuje sama |
Wiersz trzeci jest przyczyną najczęstszego zaskoczenia. Osoba, która pracowała we Włoszech i wróciła do kraju, występuje po latach o zaświadczenie do polskiego pracodawcy i znajduje w nim wyrok, o którym nie wiedziała. Bo mechanizm z wiersza drugiego działa niezależnie od tego, czy zainteresowany o czymkolwiek został zawiadomiony.
To bywa zresztą pierwszy sygnał całej sprawy — i wtedy właściwą drogą nie jest tłumaczenie się z zarzutu, lecz sprawdzenie doręczeń, opisane na stronie o wyrokach zaocznych.
Włoskie zaświadczenie i jego warianty
Włochy wydają zaświadczenia o różnym zakresie: pełne, przeznaczone dla organów, oraz węższe, wydawane na potrzeby osób prywatnych i pracodawców. Nie każde skazanie pojawia się w każdym z nich.
Wynikają stąd dwie rzeczy praktyczne:
- Pracodawca nie ma prawa żądać wariantu przeznaczonego dla organów. Wystąpienie o dokument szerszy, niż pozwala prawo, jest samo w sobie nieprawidłowe.
- Przed wystąpieniem o zaświadczenie warto sprawdzić, co w nim będzie — zwłaszcza jeżeli w przeszłości istniało jakieś postępowanie. Sprawdzenie stanu rejestru jest możliwe i lepsze niż niespodzianka w toku rekrutacji.
Rehabilitacja
To instytucja usuwająca skutki skazania. Wymaga wniosku i spełnienia warunków:
- Upływ czasu — co do zasady trzy lata od wykonania kary, osiem przy powrocie do przestępstwa, dziesięć przy uznaniu za sprawcę zawodowego.
- Dobre zachowanie w tym okresie, oceniane realnie.
- Wykonanie zobowiązań cywilnych wobec pokrzywdzonego albo wykazanie niemożności ich wykonania.
Punkt trzeci przesądza najczęściej o oddaleniu wniosku i bywa pomijany: chodzi o naprawienie szkody i o koszty. Kto nie zapłacił i nie wykazał, że nie może, nie uzyska rehabilitacji, choćby czas upłynął.
Dla osoby mieszkającej w Polsce nie jest to przeszkoda proceduralna — wniosek prowadzi obrońca we Włoszech, a obecność zainteresowanego nie jest potrzebna. Potrzebna jest dokumentacja: zaświadczenia o niekaralności, potwierdzenia zapłaty, dowody sytuacji majątkowej i rodzinnej.
Rozwiązanie na wcześniejszym etapie
Istnieje instytucja, o którą występuje się już w toku sprawy: sąd może orzec, że skazanie nie będzie zamieszczane w zaświadczeniu wydawanym osobom prywatnym. Nie usuwa to skazania, ale sprawia, że nie widnieje ono w dokumencie, który ogląda pracodawca.
Warunki są ograniczone i związane z wymiarem kary, ale wniosek jest bezpłatny i składa się go w postępowaniu, a nie po latach. To najtańszy sposób ochrony sytuacji zawodowej i najczęściej niewykorzystany, bo nikt o nim nie mówi.
Skutki po stronie polskiej
Zatarcie skazania w Polsce następuje według prawa polskiego, po upływie okresów przewidzianych w kodeksie karnym, i dotyczy również wpisów pochodzących z zagranicy. Terminy nie muszą pokrywać się z włoskimi.
Może zatem powstać sytuacja, w której wyrok został we Włoszech objęty rehabilitacją, a w polskim rejestrze jeszcze figuruje — albo odwrotnie. Jeżeli po korzystnym rozstrzygnięciu we Włoszech wpis nie zniknął, należy zawnioskować o przekazanie zaktualizowanej informacji; przekazywanie zmian jest przewidziane, ale bywa opóźnione.
Jedna uwaga na koniec
Zaświadczenie o niekaralności bywa też potrzebne jako dokument w toku sprawy — przy posiedzeniu aresztowym, przy wniosku o środek alternatywny, przy rehabilitacji. Warto mieć je przygotowane i przetłumaczone przysięgle, zanim będzie pilnie potrzebne.
Jest to jeden z tych dokumentów, których zdobycie z zagranicy trwa tygodnie, a potrzeba pojawia się z dnia na dzień.
Najczęstsze pytania
Czy włoski wyrok trafi do polskiego rejestru?
Tak. Państwo skazania zawiadamia z urzędu państwo obywatelstwa, w ramach europejskiej wymiany informacji z rejestrów karnych, a informacja pojawia się następnie w polskim zaświadczeniu o niekaralności. Nie jest to zatem sprawa, która zostaje we Włoszech: ujawnia się przy pierwszym zaświadczeniu żądanym w kraju.
Czy dotyczy to wyroków zaocznych?
Tak, wymiana działa niezależnie od tego, czy skazany wiedział o postępowaniu. Dla wielu osób to właśnie zaświadczenie jest pierwszym sygnałem istnienia sprawy — dowiadują się o wyroku sprzed lat, składając dokumenty do pracy albo do przetargu. Reakcja jest wtedy pilna, bo terminy liczy się od powzięcia wiadomości.
Co wtedy zrobić?
Nie tłumaczyć się z zarzutu, tylko sprawdzić doręczenia w aktach: komu, kiedy i na jaki adres wysyłano pisma oraz kto je odbierał. Jeżeli doręczenia były wadliwe albo przesyłki wracały, właściwą drogą jest uchylenie wyroku zapadłego bez wiedzy skazanego, a nie apelacja — to dwie różne instytucje z różnymi terminami.
Czy pracodawca może żądać pełnego zaświadczenia?
Nie. Pracodawcy przysługuje wyłącznie wariant o ograniczonym zakresie, nieujawniający części rozstrzygnięć. Żądanie dokumentu szerszego, niż dopuszcza prawo, jest nieprawidłowe i można je zakwestionować. Warto o tym wiedzieć, bo osoby ubiegające się o pracę często same przedstawiają dokument szerszy, niż musiały.
Jak usunąć skutki skazania?
Przez rehabilitację, o którą trzeba wystąpić: co do zasady po trzech latach od wykonania kary, przy nienagannym zachowaniu i po wykonaniu zobowiązań wobec pokrzywdzonego. Nie następuje z samego upływu czasu, a wniosek składa się do sądu nadzoru nad wykonaniem kary, wraz z dokumentacją sytuacji osobistej i majątkowej.
Co najczęściej blokuje rehabilitację?
Niewykonanie zobowiązań cywilnych wobec pokrzywdzonego. Kto nie zapłacił i nie wykazał, że zapłacić nie mógł, rehabilitacji nie uzyska, choćby minęło wiele lat. Dlatego uporządkowanie tej kwestii — choćby przez udokumentowaną propozycję rat — ma znaczenie także długo po zakończeniu sprawy karnej.
Czy można uniknąć wpisu wcześniej?
Sąd może orzec, że skazanie nie będzie zamieszczane w zaświadczeniu wydawanym osobom prywatnym. Wniosek jest bezpłatny, ale składa się go w toku sprawy, przy wyroku — po jego uprawomocnieniu ta droga jest zamknięta i pozostaje wyłącznie rehabilitacja, dostępna dopiero po latach. To jedna z najczęściej przegapianych możliwości.