Przeniesienie wykonania kary do Polski
Kara orzeczona we Włoszech może zostać wykonana w Polsce. Nie chodzi wyłącznie o bliskość rodziny: po przeniesieniu stosuje się polskie zasady wykonywania kary, a więc inne progi warunkowego przedterminowego zwolnienia i inne możliwości. To rachunek, który trzeba przeprowadzić, zanim zapadnie decyzja o wnioskowaniu.
Najważniejsze w skrócie
- Podstawą jest decyzja ramowa 2008/909 o wzajemnym uznawaniu wyroków skazujących na kary pozbawienia wolności.
- Kara wykonywana jest według reguł państwa przejmującego, a więc według prawa polskiego i w języku polskim.
- Zmieniają się progi warunkowego przedterminowego zwolnienia, zasady przepustek i przerw w wykonaniu kary.
- Przeniesienie wymaga odrębnego wniosku i nigdy nie następuje z urzędu, choćby wszystkie przesłanki były spełnione.
- Zgoda skazanego jest wymagana tylko w części sytuacji, zależnie od podstawy przeniesienia i od obywatelstwa.
- Wymiar kary może zostać dostosowany, jeżeli przekracza polskie maksimum, ale nigdy na niekorzyść skazanego.
- Postępowanie trwa miesiącami, więc przy krótkich karach potrafi trwać dłużej niż sama kara.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Przeniesienie wykonania kary pozbawienia wolności | decyzja ramowa 2008/909/WSiSW |
| Obowiązki próby przy karze zawieszonej | decyzja ramowa 2008/947/WSiSW |
| Środek nadzoru przed wyrokiem | decyzja ramowa 2009/829/WSiSW |
| Dostosowanie kary do prawa krajowego | art. 8 decyzji 2008/909 |
| Zaliczenie okresu już odbytego | art. 17 tej decyzji |
| Wykonanie według prawa państwa przejmującego | art. 17 ust. 1 |
Trzy pierwsze wiersze to trzy różne instrumenty dla trzech różnych momentów, a mylenie ich jest najczęstszym błędem w tej materii. Decyduje jedno pytanie: czy zapadł już wyrok i czy jest prawomocny. Wniosek złożony w niewłaściwym trybie zostaje oddalony formalnie, bez badania sytuacji osobistej — i traci się miesiące.
Dlaczego to więcej niż odległość
| Zagadnienie | Skutek |
|---|---|
| Reguły wykonywania kary | stosuje się prawo państwa przejmującego |
| Warunkowe zwolnienie | inne progi i inne przesłanki |
| Przepustki i przerwy | według reguł krajowych |
| Kontakt z rodziną | widzenia realnie wykonalne |
| Język postępowania wykonawczego | polski, bez tłumaczeń |
| Wymiar kary | możliwe dostosowanie do maksimum krajowego |
Drugi wiersz decyduje najczęściej. Dwa systemy liczą inaczej moment, w którym można ubiegać się o zwolnienie, i inaczej oceniają przesłanki. Rachunek trzeba zrobić na liczbach: ile faktycznie pozostaje do odbycia tu, a ile tam.
Zdarza się, że wynik jest przeciwny do intuicji i korzystniej jest pozostać we Włoszech — zwłaszcza gdy zastosowano tam już środki alternatywne albo gdy naliczono skrócenia za dobre zachowanie. Dlatego jest to decyzja, a nie automatyzm.
Warunki
- Prawomocny wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności.
- Związek z państwem przejmującym: obywatelstwo albo miejsce zamieszkania.
- Pozostała do odbycia część kary odpowiednio długa, aby przeniesienie miało sens.
- Podwójna karalność w wypadkach, gdzie jest wymagana.
- Zgoda skazanego — potrzebna w części sytuacji, w innych nie.
Punkt trzeci bywa przeszkodą przy krótkich karach: jeżeli do odbycia zostało niewiele, procedura trwałaby dłużej niż sama kara. To kolejny powód, by wnioskować wcześnie, a nie po roku.
Jak to uruchomić
- Wniosek skazanego, obrońcy albo z inicjatywy organu — ale nie z urzędu, więc ktoś musi go złożyć.
- Dokumentacja więzi: zameldowanie, rodzina, praca, długość pobytu.
- Przekazanie wyroku i zaświadczenia właściwemu organowi w Polsce.
- Decyzja polskiego sądu o uznaniu i dostosowaniu kwalifikacji oraz wymiaru.
- Transport i rozpoczęcie wykonania według reguł krajowych.
Etap czwarty jest tym, na którym warto mieć obrońcę w Polsce. Sąd bada, jak zakwalifikować czyn według prawa polskiego i czy wymiar mieści się w krajowym maksimum. Przy karach wysokich to właśnie tam może dojść do obniżenia.
Wersja dla etapu wcześniejszego
Prawo Unii przewiduje dwie odpowiedniki tej instytucji dla etapów przed prawomocnym wyrokiem, o których niemal nikt nie wnosi:
Przed wyrokiem — środek nadzoru wykonywany w państwie zamieszkania zamiast tymczasowego aresztowania. Wprost pomyślany po to, by osoba mieszkająca gdzie indziej nie była traktowana surowiej tylko z tego powodu.
Przy karze z warunkowym zawieszeniem — obowiązki próby również mogą być wykonywane w kraju zamieszkania.
Razem z przeniesieniem wykonania kary daje to komplet: dla każdego etapu istnieje droga powrotna do Polski. Żadna z nich nie działa z urzędu i każdą trzeba zainicjować.
Dwa najczęstsze błędy
Czekanie na prawomocność. O przeniesieniu myśli się dopiero po wyroku, podczas gdy dokumenty potwierdzające więzi z Polską przydają się już przy pierwszym posiedzeniu aresztowym — i są dokładnie te same.
Brak rachunku. Wniosek składa się „bo bliżej", bez porównania progów zwolnienia w obu systemach. Bywa, że kończy się to dłuższym faktycznym pozbawieniem wolności. Liczby najpierw, wniosek potem.
Najczęstsze pytania
Czy mogę odbyć włoską karę w Polsce?
Tak, na podstawie unijnej decyzji ramowej o wzajemnym uznawaniu wyroków skazujących na kary pozbawienia wolności. Wymaga to jednak wniosku i wykazania realnego związku z Polską: obywatelstwa połączonego z zamieszkiwaniem albo udokumentowanego ośrodka życiowego. Nie następuje z urzędu, więc bez wniosku kara zostanie odbyta we Włoszech, choćby wszystkie przesłanki były spełnione.
Co się zmienia po przeniesieniu?
Karę wykonuje się według prawa polskiego, a więc zmieniają się progi warunkowego przedterminowego zwolnienia, zasady przepustek i przerw w wykonaniu oraz język całego postępowania wykonawczego. Zmienia się także dostępność widzeń dla rodziny, co przy jednostce oddalonej o tysiąc kilometrów bywa argumentem ważniejszym od samych progów.
Czy to zawsze się opłaca?
Nie zawsze, i właśnie dlatego rachunek robi się przed złożeniem wniosku, a nie po. Trzeba porównać na liczbach, ile faktycznie pozostaje do odbycia w każdym z systemów, uwzględniając progi warunkowego zwolnienia. Przy środkach alternatywnych już zastosowanych we Włoszech korzystniej bywa pozostać, bo przeniesienie je przerywa.
Czy potrzebna jest moja zgoda?
W części sytuacji tak, w innych nie — zależy to od podstawy przeniesienia oraz od tego, czy skazany ma w państwie przejmującym obywatelstwo albo miejsce zamieszkania. Przy obywatelu mieszkającym w państwie wykonania zgoda bywa zbędna, co oznacza, że przeniesienie może nastąpić również wbrew jego woli.
Czy kara może zostać obniżona?
Polski sąd bada kwalifikację czynu według prawa krajowego oraz to, czy orzeczony wymiar mieści się w krajowym maksimum dla odpowiadającego mu przestępstwa. Przy karach wysokich może dojść do dostosowania, ale nigdy na niekorzyść skazanego. Sprawdza się przy tej okazji zaliczenie okresu już odbytego, bo błędy w rachunku zdarzają się i podważa się je osobno.
Czy istnieje coś podobnego przed wyrokiem?
Tak, i mylenie ich kosztuje miesiące. Przed wyrokiem działa środek nadzoru wykonywany w kraju zamieszkania zamiast tymczasowego aresztowania. Po wyroku z zawieszeniem — przeniesienie obowiązków próby, o które wnosi się przed wyjazdem. Wniosek złożony w niewłaściwym trybie zostaje oddalony formalnie, bez badania sytuacji osobistej.
Kiedy złożyć wniosek?
Jak najwcześniej, najlepiej zaraz po uprawomocnieniu wyroku. Postępowanie obejmuje wymianę dokumentów między organami dwóch państw i trwa miesiącami, więc przy karach krótkich procedura potrafi trwać dłużej niż sama kara. Równolegle warto sprawdzić, czy przy kilku wyrokach nie przysługuje wniosek o połączenie kar, który zmienia podstawę całego rachunku.