Ścieki: przekroczenie wartości granicznych jest przestępstwem
Obszar, w którym karalność nie zależy od widocznej szkody. Odprowadzanie ścieków bez pozwolenia albo z przekroczeniem wartości granicznych jest karalne samo w sobie, a przy substancjach niebezpiecznych zagrożenie rośnie. Sprawy zaczynają się zwykle od rutynowego poboru próbki, nie od zgłoszenia.
Najważniejsze w skrócie
- Odprowadzanie ścieków wymaga pozwolenia określającego dopuszczalne wartości.
- Przekroczenie wartości granicznych jest karalne niezależnie od skutku dla środowiska.
- Przy substancjach niebezpiecznych zagrożenie i sankcje wyraźnie rosną.
- Sprawy zaczynają się zwykle od rutynowego poboru próbki podczas kontroli.
- Sposób poboru i przechowywania próbki bywa skutecznym polem obrony.
- Odpowiada prowadzący instalację, a przy spółkach również sam podmiot.
- Istotne zanieczyszczenie środowiska ma odrębną, znacznie surowszą kwalifikację.
Trzy poziomy
| Sytuacja | Charakter |
|---|---|
| Brak pozwolenia | karny, niezależnie od jakości ścieków |
| Przekroczenie wartości granicznych | karny albo administracyjny, zależnie od substancji |
| Substancje niebezpieczne | karny, zagrożenie wyższe |
| Istotne zanieczyszczenie | kodeks karny, zagrożenie wieloletnie |
Wiersz pierwszy jest niezależny od tego, co faktycznie płynęło: samo odprowadzanie bez pozwolenia wypełnia znamiona, choćby ścieki spełniały wszystkie wymagania. Dotyczy to również instalacji przejętych wraz z nieruchomością, gdy pozwolenia nie przeniesiono.
Wiersz czwarty wymaga natomiast wykazania rzeczywistego, istotnego pogorszenia stanu wód albo gleby — i to jest granica między sprawą sektorową a przestępstwem przeciwko środowisku.
Próbka jest sprawą
Niemal każde postępowanie w tej materii opiera się na jednej analizie. Dlatego sprawdza się ją krok po kroku: miejsce i moment poboru, sposób pobrania, oznaczenie i zabezpieczenie pojemnika, czas i warunki transportu do laboratorium, metodyka badania.
Przy przekroczeniach niewielkich każdy z tych elementów może przesądzić o wyniku. Obrona ma przy tym prawo do własnego konsultanta oraz — gdy pobrano próbkę rozdzieloną — do badania równoległego.
Dla polskich firm
Najczęstsze sytuacje to myjnie, warsztaty, zakłady przetwórstwa i gospodarstwa hodowlane. Ryzyko powstaje nie przy działalności głównej, lecz przy odprowadzaniu wód z mycia posadzek, placów i pojazdów, dla którego zwykle nie ma osobnego pozwolenia.
Sprawdzenie, co obejmuje posiadane pozwolenie i czy uwzględnia wszystkie strumienie, zajmuje jedną rozmowę z projektantem instalacji, a usuwa większość ryzyka.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Ochrona wód | część trzecia dekretu nr 152 z 2006 r. |
| Odprowadzanie bez pozwolenia | art. 137 tego dekretu |
| Wartości graniczne | tabele załącznika 5 |
| Substancje niebezpieczne | art. 137 ust. 5 |
| Zanieczyszczenie środowiska | art. 452-bis kodeksu karnego |
| Odpowiedzialność spółki | art. 25-undecies dekretu nr 231 z 2001 r. |
Piąty wiersz opisuje granicę, przy której sprawa zmienia charakter całkowicie: istotne i wymierne pogorszenie stanu wód, gleby albo ekosystemu jest przestępstwem umieszczonym w kodeksie karnym, z zagrożeniem wieloletnim i z możliwością zastosowania środków wobec przedsiębiorstwa. Wymaga jednak dowodu skutku, nie samego przekroczenia wartości.
Najczęstsze pytania
Odprowadzam wodę z mycia placu bez pozwolenia.
Samo odprowadzanie bez pozwolenia wypełnia znamiona czynu, choćby woda spełniała wszystkie wymagania jakościowe. To sytuacja najczęstsza u polskich firm: pozwolenie obejmuje działalność główną, ale nie strumienie z mycia posadzek, placów i pojazdów.
Przekroczenie było niewielkie.
Karalność nie zależy od skutku dla środowiska, ale wysokość przekroczenia i rodzaj substancji wpływają na kwalifikację. Przy niewielkich przekroczeniach szczególnie opłaca się sprawdzić sam pobór próbki, bo to na nim opiera się całe postępowanie.
Co sprawdza się przy próbce?
Miejsce i moment poboru, sposób pobrania, oznaczenie i zabezpieczenie pojemnika, czas oraz warunki transportu do laboratorium i wreszcie metodykę badania. Każdy z tych elementów może przesądzić o wyniku przy przekroczeniach granicznych.
Czy mogę zlecić własne badanie?
Obrona ma prawo do własnego konsultanta technicznego, a gdy pobrano próbkę rozdzieloną — do przeprowadzenia badania równoległego. Wniosek składa się jak najwcześniej, bo próbki mają ograniczony okres przydatności do analizy.
Kupiłem zakład razem z instalacją.
Pozwolenie nie przechodzi automatycznie wraz z nieruchomością. Odprowadzanie na podstawie pozwolenia wydanego poprzedniemu podmiotowi jest traktowane jak odprowadzanie bez pozwolenia — to częsty i kosztowny błąd przy przejmowaniu działalności.
Kiedy sprawa staje się naprawdę poważna?
Przy istotnym i wymiernym pogorszeniu stanu wód, gleby albo ekosystemu. Wtedy stosuje się przepis z kodeksu karnego, o zagrożeniu wieloletnim, ale wymagający dowodu rzeczywistego skutku — nie wystarcza samo przekroczenie wartości granicznych.
Co grozi spółce?
Odrębne postępowanie przeciwko podmiotowi, z karami pieniężnymi i środkami zakazującymi, w tym możliwością zawieszenia działalności. Zwalnia z niej wyłącznie faktycznie stosowany model organizacyjny obejmujący obszar środowiskowy.