Prawomocny wyrok a wznowienie sprawy
Prawomocny wyrok nie zawsze jest ostatnim słowem. Wznowienie jest instytucją bez terminu, dostępną także po odbyciu kary i po śmierci skazanego. Otwierają je nowe dowody, sprzeczność z innym prawomocnym orzeczeniem, wykazanie fałszu w podstawie wyroku, a od 2011 roku również orzeczenie trybunału w Strasburgu.
Najważniejsze w skrócie
- Wznowienie nie jest ograniczone terminem.
- Można je prowadzić także po odbyciu kary.
- Podstawą są nowe dowody nieznane wcześniej.
- Podstawą jest też sprzeczność z innym prawomocnym wyrokiem.
- Fałsz w podstawie wyroku otwiera tę drogę.
- Orzeczenie trybunału w Strasburgu również ją otwiera.
- To nie to samo co uchylenie wyroku zaocznego.
Podstawy
| Podstawa | Uwaga |
|---|---|
| Nowe dowody | nieznane wcześniej albo niemożliwe do przedstawienia |
| Sprzeczność z innym prawomocnym wyrokiem | ustalenia nie do pogodzenia |
| Fałsz w podstawie wyroku | fałszywe dokumenty albo zeznania |
| Uchylenie orzeczenia stanowiącego przesłankę | gdy wyrok się na nim opierał |
| Orzeczenie trybunału w Strasburgu | przy naruszeniu prawa do rzetelnego procesu |
Wiersz pierwszy nie oznacza dowodu, który dopiero powstał: chodzi o dowód nieznany sądowi albo niemożliwy do przedstawienia w tamtym czasie. Nowe badanie techniczne, świadek odnaleziony po latach, dokument, do którego wcześniej nie było dostępu.
Wiersz piąty jest zaś stosunkowo nową drogą, otwartą orzeczeniem sądu konstytucyjnego z 2011 roku: jeżeli trybunał w Strasburgu stwierdzi naruszenie w konkretnej sprawie, można żądać ponownego jej rozpoznania. Wymaga to jednak wcześniejszego przejścia całej drogi krajowej i skargi wniesionej w terminie.
Czym to się różni od innych dróg
Trzy instytucje bywają mylone, a mają zupełnie różne przesłanki i różne terminy:
- Uchylenie wyroku zaocznego — dla skazanego, który nie wiedział o procesie. Termin krótki, liczony od faktycznego powzięcia wiadomości.
- Wznowienie — dla wyroku merytorycznie wadliwego w świetle nowych okoliczności. Bez terminu.
- Postępowanie wykonawcze — dla kwestii wykonania kary, w tym połączenia kar i środków alternatywnych. Własne przesłanki.
Pomylenie pierwszej z drugą jest najczęstsze i kosztowne: kto nie wiedział o procesie, powinien wnosić o uchylenie wyroku, a nie o wznowienie — i musi to zrobić w krótkim terminie.
Jak się to prowadzi
Wniosek składa się do sądu apelacyjnego, ze wskazaniem podstawy i z materiałem, który ją uzasadnia. Sam wniosek nie wstrzymuje wykonania kary, ale sąd może je zawiesić.
Trzy uwagi, które decydują o powodzeniu:
- Materiał musi być gotowy. Zapowiedź, że dowód zostanie zdobyty, nie jest podstawą; wniosek oparty na obietnicy zostanie odrzucony.
- Nowość dowodu trzeba wykazać. Nie wystarczy, że jest nowy dla obrońcy — musi być nieznany sądowi albo niedostępny wcześniej.
- Znaczenie dowodu musi być rozstrzygające. Ma prowadzić do uniewinnienia, a nie jedynie osłabiać jeden z argumentów.
Skutki
Uwzględnienie wniosku prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy. Przy uniewinnieniu przysługuje naprawienie szkody wynikłej z niesłusznego skazania, obejmujące również odbytą karę — instytucja odrębna od odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
Postępowanie można prowadzić także po śmierci skazanego, na wniosek osób najbliższych. Bywa to jedyna droga do usunięcia skutków, które trwają: wpisu w rejestrze, konsekwencji majątkowych, następstw dla rodziny.
Dla osób mieszkających w Polsce
Obecność nie jest konieczna — postępowanie prowadzi obrońca. Konieczne są natomiast dokumenty i, przy dowodach pochodzących z Polski, ich prawidłowe pozyskanie: przez europejski nakaz dochodzeniowy albo w formie pozwalającej na wykorzystanie we włoskim postępowaniu.
Dowód zdobyty samodzielnie i przetłumaczony bywa kwestionowany co do sposobu uzyskania. Ustalenie właściwej drogi na początku oszczędza pracy, którą trzeba by potem powtórzyć.
Najczęstsze pytania
Czy wznowienie ma termin?
Nie. Można je prowadzić także po odbyciu kary, a nawet po śmierci skazanego, na wniosek osób najbliższych.
Co jest nowym dowodem?
Dowód nieznany sądowi albo niemożliwy do przedstawienia wcześniej: nowe badanie, świadek odnaleziony po latach, wcześniej niedostępny dokument.
Czy orzeczenie ze Strasburga otwiera tę drogę?
Tak, od 2011 roku. Wymaga jednak wcześniejszego wyczerpania drogi krajowej i skargi wniesionej w terminie.
Czym to się różni od uchylenia wyroku zaocznego?
Uchylenie służy skazanemu, który nie wiedział o procesie, i ma krótki termin. Wznowienie dotyczy wadliwości merytorycznej i terminu nie ma.
Czy wniosek wstrzymuje wykonanie kary?
Nie z mocy prawa, ale sąd może wykonanie zawiesić.
Co przesądza o powodzeniu?
Gotowy materiał, wykazanie nowości dowodu i jego rozstrzygające znaczenie. Zapowiedź zdobycia dowodu nie jest podstawą.
Czy muszę być obecny?
Nie, postępowanie prowadzi obrońca. Ważne jest natomiast prawidłowe pozyskanie dowodów z Polski, bo inaczej bywają kwestionowane.