Gdy warunki pozbawienia wolności blokują nakaz
Trybunał Sprawiedliwości dopuścił odmowę przekazania, gdy istnieje rzeczywiste ryzyko nieludzkiego traktowania w państwie wnioskującym. Argument działa, ale ma ścisłą konstrukcję dwuetapową: najpierw dane o systemie, potem dane o konkretnym zakładzie, w którym osoba ma zostać osadzona. Powołanie się ogólne nie wystarcza.
Najważniejsze w skrócie
- Podstawą jest ryzyko nieludzkiego albo poniżającego traktowania.
- Badanie przebiega dwuetapowo.
- Najpierw dane o systemie, potem o konkretnym zakładzie.
- Państwo wnioskujące może przedstawić zapewnienia.
- Zapewnienia ocenia się co do wiążącego charakteru.
- Argument dotyczy też stanu zdrowia osadzonego.
- Postępowanie może zostać odroczone zamiast zakończone odmową.
Dwa etapy
| Etap | Co trzeba przedstawić |
|---|---|
| Pierwszy | dowody systemowych albo powszechnych nieprawidłowości |
| Źródła | orzeczenia trybunału praw człowieka, raporty organów kontrolnych |
| Drugi | ryzyko dla tej konkretnej osoby, w tym zakładzie |
| Dane | zajętość, powierzchnia na osobę, dostęp do opieki |
| Reakcja organu | pytanie do państwa wnioskującego |
| Odpowiedź państwa | zapewnienia dotyczące miejsca osadzenia |
Wiersz trzeci jest miejscem, w którym większość argumentów upada: wykazanie ogólnego przeludnienia nie wystarcza. Trzeba wskazać, gdzie konkretnie osoba trafi i dlaczego tam ryzyko jest rzeczywiste.
Wiersz szósty przenosi zaś spór na inny grunt: gdy państwo wnioskujące przedstawi zapewnienie dotyczące konkretnego zakładu, przedmiotem badania staje się, kto je złożył, czy jest wiążące i czy da się je zweryfikować. To bywa realnym polem sporu, także wtedy, gdy zapewnienie formalnie istnieje.
W sprawach włoskich
Argument bywa podnoszony wobec Włoch przy zakładach o wysokiej zajętości i przy osobach o szczególnych potrzebach zdrowotnych. Rzadziej prowadzi do odmowy, częściej do dwóch innych skutków, które również mają wartość:
- Odroczenia przekazania do czasu uzyskania zapewnień, co daje czas na pracę po stronie włoskiej.
- Zapewnienia co do konkretnego zakładu, które później wiąże przy wykonywaniu kary.
Drugi skutek bywa niedoceniany, a ma znaczenie praktyczne: uzyskane zapewnienie można powoływać po przekazaniu, przy wnioskach dotyczących miejsca odbywania kary i przeniesienia do innej jednostki.
Stan zdrowia
Przy chorobach przewlekłych i niepełnosprawności argument łączy się z tym, który opisano przy niedopuszczalności aresztu: chodzi nie o samą chorobę, lecz o wykonalność leczenia w warunkach izolacji w konkretnym miejscu.
Materiał jest ten sam: aktualne rozpoznanie, wymagane leczenie z dawkami i częstotliwością, ocena wykonalności w izolacji, następstwa przerwania. Bez ostatniego elementu wniosek pozostaje opisem choroby.
Jak zbudować argument
- ustalić, do którego zakładu osoba miałaby trafić
- zebrać dane o zajętości i powierzchni z dostępnych źródeł urzędowych
- powołać orzeczenia dotyczące tego zakładu, jeżeli istnieją
- dołączyć dokumentację osobistą i zdrowotną
- wnosić o zwrócenie się do państwa wnioskującego o informacje
Punkt piąty jest czynnością procesową, którą trzeba zainicjować: organ nie zwraca się o dane z urzędu, dopóki obrona nie przedstawi materiału z pierwszego etapu.
Granice
Uczciwie: to argument rzadko rozstrzygający i nigdy samodzielny. Nie zastępuje pracy nad podstawą nakazu, opisanej przy każdej sprawie o przekazanie, lecz ją uzupełnia — zwłaszcza gdy chodzi o czyn o średniej wadze i o osobę o udokumentowanych potrzebach zdrowotnych.
Jego wartość polega często nie na odmowie, lecz na czasie i na warunkach, które przy okazji zostają ustalone.
Najczęstsze pytania
Czy warunki w zakładzie mogą zablokować przekazanie?
Mogą, gdy istnieje rzeczywiste ryzyko nieludzkiego albo poniżającego traktowania. Badanie przebiega jednak dwuetapowo.
Co obejmuje pierwszy etap?
Dowody systemowych lub powszechnych nieprawidłowości, oparte na orzeczeniach trybunału praw człowieka i raportach organów kontrolnych.
A drugi?
Wykazanie ryzyka dla tej konkretnej osoby w konkretnym zakładzie: zajętość, powierzchnia na osobę, dostęp do opieki zdrowotnej.
Czy wystarczy powołać się na przeludnienie?
Nie. To najczęstsza przyczyna upadku argumentu; trzeba wskazać, gdzie osoba trafi i dlaczego tam ryzyko jest rzeczywiste.
Co, jeśli Włochy złożą zapewnienia?
Przedmiotem badania staje się, kto je złożył, czy są wiążące i czy da się je zweryfikować.
Czy argument działa przy chorobie?
Tak, ale liczy się wykonalność leczenia w izolacji w konkretnym miejscu, a nie samo rozpoznanie.
Czy to argument rozstrzygający?
Rzadko i nigdy samodzielnie. Częściej prowadzi do odroczenia i do uzyskania zapewnień, które wiążą później.