Prawo do tłumacza i co zrobić, gdy tłumaczenie jest złe
Tłumacz przysługuje bezpłatnie i nie zależy od sytuacji majątkowej. Rzadziej wiadomo, że obejmuje również rozmowę z obrońcą oraz że o jakość tłumaczenia trzeba upomnieć się w trakcie czynności: zastrzeżenie zgłoszone po miesiącach jest praktycznie nie do wykazania, bo nie ma śladu, co i jak zostało przełożone.
Najważniejsze w skrócie
- Tłumacz jest bezpłatny i niezależny od dochodu.
- Przysługuje także przy rozmowie z obrońcą.
- Pisma istotne dla obrony podlegają tłumaczeniu pisemnemu.
- Zastrzeżenia zgłasza się w trakcie, do protokołu.
- Można wnosić o wymianę tłumacza.
- Tłumacz nie może być osobą związaną ze sprawą.
- Przy terminologii branżowej warto uprzedzić zawczasu.
Co dokładnie przysługuje
| Sytuacja | Zasada |
|---|---|
| Przesłuchanie i posiedzenie | tłumaczenie ustne, bezpłatne |
| Rozprawa | tłumaczenie ustne przebiegu |
| Rozmowa z obrońcą | przysługuje, gdy brak wspólnego języka |
| Postanowienie o środku, akt oskarżenia, wyrok | tłumaczenie pisemne |
| Pozostałe akta | na wniosek, z uzasadnieniem istotności |
| Korespondencja z zakładu karnego | zasady odrębne |
Wiersz trzeci bywa pomijany przez wszystkich, także przez obrońców: prawo do tłumacza obejmuje kontakt z obrońcą, a nie tylko czynności organów. Dla osoby, która nie porozumie się z adwokatem, jest to warunek jakiejkolwiek obrony, nie udogodnienie.
Wiersz piąty wyznacza granicę: całych akt się nie tłumaczy. Można natomiast wnosić o przekład konkretnego dokumentu, wskazując, dlaczego jest istotny dla obrony — i taki wniosek bywa uwzględniany, jeżeli wskazuje dokument, a nie „akta".
Gdy tłumaczenie jest złe
To sytuacja częstsza niż brak tłumacza i znacznie trudniejsza do wykazania później. Zasada jest jedna: reagować w trakcie.
- Powiedzieć wprost, że nie rozumie się przekładu albo że nie oddaje on wypowiedzi.
- Zażądać wpisania tego do protokołu — to jedyny ślad, który zostanie.
- Poprosić o powtórzenie zdania i o przetłumaczenie go ponownie.
- Przy poważnych rozbieżnościach wnosić o wymianę tłumacza.
Punkt drugi jest całą różnicą. Zastrzeżenie w protokole daje podstawę do późniejszego wniosku o niemożność wykorzystania czynności; zastrzeżenie zgłoszone po miesiącach jest twierdzeniem przeciwko dokumentowi, a dokument wygrywa.
Kto może być tłumaczem
Osoba niezwiązana ze sprawą i niebędąca stroną ani świadkiem. W praktyce warto zwrócić uwagę na dwie sytuacje, w których warunek bywa naruszany bez złej woli.
Tłumaczy inny zatrzymany albo znajomy. Zdarza się przy pierwszych czynnościach, gdy tłumacz nie dojechał. Jest to nieprawidłowość, którą trzeba odnotować.
Tłumaczy pracownik firmy, której sprawa dotyczy. Przy kontrolach w przedsiębiorstwach zdarza się, że tłumaczy pracownik biura — który sam może być później przesłuchiwany.
Terminologia branżowa
Tłumacz ogólny nie zna słownictwa transportowego, budowlanego ani medycznego. Przy sprawach technicznych nieporozumienie w jednym słowie zmienia sens całej wypowiedzi: „naczepa" i „przyczepa", „plomba" i „pieczęć", „przegląd" i „naprawa".
Praktyczne rozwiązanie: uprzedzić obrońcę o charakterze sprawy przed czynnością, żeby mógł wnosić o tłumacza z odpowiednim doświadczeniem albo przygotować listę pojęć. Kosztuje jeden telefon.
Który język
Tłumaczenie należy się na język zrozumiały dla zainteresowanego, nie koniecznie na język ojczysty. W praktyce przy braku tłumacza polskiego proponowany bywa angielski albo rosyjski.
Jeżeli znajomość zaproponowanego języka jest bierna albo niepełna, trzeba to powiedzieć od razu i doprowadzić do odnotowania. Zgoda wyrażona z uprzejmości zamyka drogę do późniejszego zarzutu, bo z protokołu wynika, że dana osoba oświadczyła, iż rozumie.
Najczęstsze pytania
Czy tłumacz jest bezpłatny?
Tak, i nie zależy od sytuacji majątkowej. Przysługuje przy każdej czynności, a także przy rozmowie z obrońcą przy braku wspólnego języka.
Czy przetłumaczą mi całe akta?
Nie. Tłumaczeniu podlegają pisma istotne dla obrony; o przekład konkretnego dokumentu można wnosić, wskazując, dlaczego jest istotny.
Co zrobić, gdy tłumaczenie jest złe?
Powiedzieć to w trakcie czynności i zażądać wpisania zastrzeżenia do protokołu. To jedyny ślad, który później pozostanie.
Czy mogę żądać zmiany tłumacza?
Tak, przy poważnych rozbieżnościach. Tłumaczem nie może też być osoba związana ze sprawą ani przyszły świadek.
Tłumaczył inny zatrzymany.
To nieprawidłowość, którą należy odnotować. Tłumacz musi być osobą niezwiązaną ze sprawą.
Co przy słownictwie technicznym?
Uprzedzić obrońcę przed czynnością, żeby wniósł o tłumacza z doświadczeniem albo przygotował listę pojęć branżowych.
Zaproponowano mi angielski zamiast polskiego.
Jeżeli znajomość jest bierna lub niepełna, trzeba to powiedzieć od razu. Zgoda wyrażona z uprzejmości zamyka drogę do późniejszego zarzutu.