Sześć dyrektyw, które obowiązują także we Włoszech
Sześć unijnych dyrektyw wyznacza minimalny standard obrony w każdym państwie członkowskim, także we Włoszech. Dla osoby, która nie zna języka i systemu, są to najkonkretniejsze narzędzia, jakie istnieją — pod warunkiem że zostaną wykorzystane w chwili czynności, a nie po miesiącach, gdy nie da się już wykazać, czego zabrakło.
Najważniejsze w skrócie
- Tłumaczenie ustne przysługuje bezpłatnie przy każdej czynności.
- Pisma istotne dla obrony podlegają tłumaczeniu pisemnemu.
- Pouczenie o prawach doręcza się na piśmie i pozostaje przy zatrzymanym.
- Dostęp do obrońcy przysługuje przed pierwszym przesłuchaniem.
- Rozmowa z obrońcą jest poufna.
- Bezpłatna pomoc prawna przysługuje po spełnieniu kryteriów.
- Domniemanie niewinności obejmuje też sposób przedstawiania sprawy publicznie.
Sześć obszarów
| Obszar | Treść |
|---|---|
| Tłumaczenie | ustne przy czynnościach, pisemne dla pism istotnych |
| Informacja | pisemne pouczenie o prawach i o zarzucie |
| Obrońca | dostęp przed pierwszym przesłuchaniem, poufność rozmowy |
| Pomoc prawna | bezpłatna po spełnieniu kryteriów, także przy nakazie europejskim |
| Domniemanie niewinności | ciężar dowodu, prawo do milczenia, sposób przedstawiania sprawy |
| Małoletni | obrońca obowiązkowy, obecność opiekuna, ocena indywidualna |
Czwarty wiersz zawiera element rzadko wykorzystywany: przy Europejskim Nakazie Aresztowania bezpłatna pomoc prawna przysługuje w obu państwach — w tym, które wykonuje nakaz, i w tym, które go wydało. Obrońca w państwie wydania jest tym, który może uderzyć w podstawę nakazu, a więc doprowadzić do zakończenia sprawy najszybciej.
Tłumaczenie: co dokładnie się należy
Ustne — przy przesłuchaniu, przy posiedzeniu, na rozprawie, a także przy rozmowie z obrońcą, jeżeli nie porozumiewają się wspólnym językiem. Ten ostatni punkt bywa pomijany, a jest wprost przewidziany.
Pisemne — dla pism istotnych dla obrony: postanowienia o pozbawieniu wolności, aktu oskarżenia, wyroku. Nie tłumaczy się całych akt, ale można wnosić o tłumaczenie konkretnego dokumentu, wskazując, dlaczego jest istotny.
Praktyczna rada: jakość tłumaczenia zgłasza się w trakcie czynności, żądając wpisania uwagi do protokołu. Zastrzeżenie zgłoszone po miesiącach jest prawie nie do wykazania, bo nie ma śladu, co i jak zostało przetłumaczone.
Pouczenie na piśmie
Osoba zatrzymana otrzymuje pisemne pouczenie o prawach w zrozumiałym języku i zachowuje je przy sobie przez cały czas pozbawienia wolności. To nie jest formalność: dokument służy do tego, by móc się na niego powołać wobec kolejnych funkcjonariuszy.
Jeżeli pouczenia nie doręczono albo doręczono w języku niezrozumiałym, należy to zgłosić natychmiast i doprowadzić do odnotowania. Wada tego rodzaju ma skutki dla późniejszych czynności.
Obrońca przed pierwszym przesłuchaniem
To najważniejsza z gwarancji, bo działa w momencie, w którym powstaje najwięcej szkody. Obejmuje ona:
- prawo do rozmowy z obrońcą przed przesłuchaniem
- poufność tej rozmowy
- obecność obrońcy w trakcie czynności
- prawo do powiadomienia osoby bliskiej
- prawo do powiadomienia urzędu konsularnego
Punkty czwarty i piąty są odrębne od siebie i o każdy trzeba poprosić osobno. Powiadomienie konsulatu nie następuje z urzędu — o czym mowa również na stronie o zatrzymaniu.
Co daje naruszenie
Nie automatyczne umorzenie — i lepiej powiedzieć to wprost, niż budować złudzenia. Naruszenie tych gwarancji prowadzi natomiast do niemożności wykorzystania określonych czynności, do konieczności ich powtórzenia albo do stwierdzenia nieważności.
Warunek jest jeden: musi istnieć ślad. Zastrzeżenie w protokole, wniosek złożony w terminie, adnotacja o braku tłumacza. Bez tego pozostaje twierdzenie przeciwko dokumentowi, a dokument wygrywa.
Małoletni
Dla osób poniżej osiemnastego roku życia standard jest wyższy: obrońca obowiązkowy, zawiadomienie opiekuna, indywidualna ocena sytuacji małoletniego, ograniczenia co do rejestracji czynności.
Dla polskiej rodziny, której dziecko zostało zatrzymane we Włoszech — na wycieczce, na wyjeździe, przy pracy sezonowej — praktyczny wniosek jest krótki: żadna czynność nie powinna się odbyć bez obrońcy, a jego wskazanie może nastąpić z Polski, telefonicznie, z późniejszym potwierdzeniem.
Najczęstsze pytania
Czy tłumacz jest bezpłatny?
Tak, przy każdej czynności, a także przy rozmowie z obrońcą, jeżeli nie porozumiewają się Państwo wspólnym językiem.
Czy tłumaczy się całe akta?
Nie, tylko pisma istotne dla obrony, jak postanowienie o pozbawieniu wolności, akt oskarżenia i wyrok. O tłumaczenie konkretnego dokumentu można wnosić.
Kiedy zgłosić złą jakość tłumaczenia?
W trakcie czynności, żądając wpisania uwagi do protokołu. Zastrzeżenie zgłoszone później jest praktycznie nie do wykazania.
Czy mogę rozmawiać z obrońcą przed przesłuchaniem?
Tak, i rozmowa jest poufna. Obrońca ma też prawo być obecny w trakcie czynności.
Czy konsulat zostanie zawiadomiony automatycznie?
Nie. Powiadomienie osoby bliskiej i powiadomienie konsulatu to dwa odrębne prawa i o każde trzeba poprosić osobno.
Czy przysługuje mi obrońca z urzędu za darmo?
Bezpłatna pomoc prawna przysługuje po spełnieniu kryteriów. Przy nakazie europejskim przysługuje w obu państwach: wykonania i wydania.
Co daje naruszenie tych praw?
Nie umorzenie, lecz niemożność wykorzystania czynności, konieczność ich powtórzenia albo nieważność. Warunkiem jest ślad w aktach.