Kto płaci za postępowanie i ile to kosztuje
Poza honorarium obrońcy istnieje druga warstwa kosztów, o której mało kto myśli na początku: koszty postępowania, którymi obciąża się skazanego. Rachunek przychodzi po prawomocnym zakończeniu sprawy, czasem po latach, i bywa dochodzony również od osoby mieszkającej za granicą.
Najważniejsze w skrócie
- Skazany pokrywa koszty postępowania.
- Przy uniewinnieniu koszty ponosi państwo.
- Rachunek przychodzi po prawomocnym zakończeniu sprawy.
- Obejmuje między innymi opinie biegłych i doręczenia.
- Bezpłatna pomoc prawna zwalnia z części kosztów.
- Wniosek o nią można złożyć na każdym etapie.
- Osobno rozlicza się roszczenia pokrzywdzonego.
Z czego składa się rachunek
| Pozycja | Uwaga |
|---|---|
| Ryczałt za postępowanie | zależny od instancji |
| Opinie biegłych | często największa pozycja |
| Tłumaczenia zlecone przez organ | przy sprawach z obcokrajowcem |
| Doręczenia i czynności | rosną przy sprawach długich |
| Koszty przechowania rzeczy | przy zajęciu pojazdu potrafią przewyższyć wartość |
| Wynagrodzenie obrońcy z urzędu | ponosi oskarżony, o ile nie przyznano pomocy |
Wiersz piąty jest tym, który zaskakuje najbardziej, bo nie zależy od wyniku sprawy: koszty przechowania zajętego pojazdu biegną od pierwszego dnia i rosną niezależnie od tego, czy zajęcie okaże się zasadne. To dlatego wniosek o zwrot składa się natychmiast i prowadzi równolegle do sprawy głównej.
Wiersz szósty jest zaś najczęstszym nieporozumieniem: obrońca z urzędu nie jest bezpłatny. Wyznacza się go po to, by nikt nie pozostał bez obrony, ale jego wynagrodzenie ponosi oskarżony, chyba że przyznano bezpłatną pomoc prawną.
Bezpłatna pomoc prawna
Przysługuje poniżej ustawowego progu dochodowego, przy czym liczy się dochód całej rodziny, także uzyskany za granicą. Obejmuje wynagrodzenie obrońcy, koszty własnego biegłego oraz część wydatków postępowania.
Trzy uwagi praktyczne:
- Wniosek można złożyć na każdym etapie, także w toku sprawy i w postępowaniu wykonawczym.
- Obrońca musi figurować na właściwej liście — warto to sprawdzić przed wyborem, jeżeli chce się zachować konkretną osobę.
- Dochód wykazuje się zaświadczeniami, a przy dochodach polskich potrzebne jest tłumaczenie przysięgłe; przy braku dochodu również trzeba to udokumentować.
Przy części przestępstw pomoc przysługuje pokrzywdzonemu niezależnie od dochodu — dotyczy to zwłaszcza spraw dotyczących przemocy w rodzinie i wolności seksualnej.
Gdy sprawa kończy się korzystnie
Przy uniewinnieniu koszty postępowania ponosi państwo. Nie oznacza to jednak automatycznego zwrotu honorarium obrońcy z wyboru — to odrębna kwestia, rozstrzygana w zależności od podstawy rozstrzygnięcia i od rodzaju sprawy.
Osobno istnieje droga naprawienia szkody za niesłuszne pozbawienie wolności, przysługująca temu, kto był tymczasowo aresztowany, a następnie uniewinniony. Ma własny, ograniczony termin i własne przesłanki — i bywa pomijana, bo po zakończeniu sprawy nikt już do niej nie wraca.
Koszty po stronie pokrzywdzonego
Pokrzywdzony przystępujący do procesu z roszczeniem ponosi koszty własnego pełnomocnika, a przy korzystnym rozstrzygnięciu może uzyskać ich zwrot od skazanego. Ściągalność bywa jednak iluzoryczna — wyrok wobec osoby bez majątku jest dokumentem, nie pieniędzmi.
Dlatego przy sprawach majątkowo istotnych warto porównać dwie drogi: przystąpienie do procesu karnego, tańsze, ale wolniejsze, oraz sprawę cywilną albo ugodę z ubezpieczycielem, szybszą i realnie płatną. Rachunek robi się na początku, nie po wyroku.
Ściąganie kosztów z zagranicy
Koszty postępowania i grzywny mogą być egzekwowane w państwie zamieszkania na podstawie mechanizmów unijnych, powyżej określonego progu. Nie jest to zatem dług, który zniknie po powrocie do kraju.
Przy piśmie dotyczącym kosztów sprawdza się natomiast to samo co zawsze: prawidłowość doręczenia, termin na zaskarżenie i podstawę wyliczenia poszczególnych pozycji. Kwestionowanie samego rachunku bywa skuteczne częściej, niż się przypuszcza.
Najczęstsze pytania
Kto płaci koszty postępowania?
Skazany. Przy uniewinnieniu ponosi je państwo, ale zwrot honorarium obrońcy z wyboru jest odrębną kwestią.
Kiedy przychodzi rachunek?
Po prawomocnym zakończeniu sprawy, czasem po latach. Może być dochodzony również od osoby mieszkającej za granicą.
Która pozycja bywa największa?
Opinie biegłych, a przy zajęciu pojazdu koszty przechowania, które rosną od pierwszego dnia niezależnie od wyniku sprawy.
Czy obrońca z urzędu jest bezpłatny?
Nie. Jego wynagrodzenie ponosi oskarżony, chyba że przyznano bezpłatną pomoc prawną.
Kiedy można wnioskować o bezpłatną pomoc?
Na każdym etapie, także w toku sprawy i w postępowaniu wykonawczym. Dochód wykazuje się zaświadczeniami, z tłumaczeniem przysięgłym.
Czy po uniewinnieniu należy się coś więcej?
Osobno przysługuje naprawienie szkody za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, z własnym ograniczonym terminem i własnymi przesłankami.
Czy koszty ściągną mnie w Polsce?
Powyżej określonego progu tak, na podstawie mechanizmów unijnych. Warto natomiast sprawdzić doręczenie i podstawę wyliczenia poszczególnych pozycji.