Choroba z pracy: świadczenie należy się także po powrocie do Polski
Choroba ujawnia się często po latach i po powrocie do kraju, gdy związek z pracą we Włoszech wydaje się nie do wykazania. Prawo do świadczeń istnieje jednak niezależnie od miejsca zamieszkania, a odpowiedzialność pracodawcy oceniana jest odrębnie od samego uprawnienia.
Najważniejsze w skrócie
- Choroba zawodowa daje prawo do świadczeń niezależnie od aktualnego miejsca zamieszkania.
- Zgłoszenia dokonuje lekarz, który stwierdził chorobę, a także sam pracownik.
- Część chorób objęta jest wykazem i korzysta z domniemania związku z pracą.
- Przy chorobach spoza wykazu związek trzeba wykazać dowodami.
- Dokumentacja zatrudnienia sprzed lat bywa jedynym materiałem dowodowym.
- Odpowiedzialność karna pracodawcy oceniana jest odrębnie od prawa do świadczeń.
- Świadczenia z instytucji włoskiej wypłacane są również do Polski.
Dwie sprawy, nie jedna
| Element | Świadczenia | Odpowiedzialność pracodawcy |
|---|---|---|
| Warunek | związek choroby z pracą | naruszenie obowiązków |
| Postępowanie | przed instytucją ubezpieczeniową | karne i cywilne |
| Wynik jednego | nie przesądza drugiego | nie przesądza pierwszego |
| Miejsce zamieszkania | bez znaczenia | bez znaczenia |
Wiersz trzeci ma znaczenie praktyczne: świadczenie przysługuje przy wykazanym związku choroby z pracą, nawet gdy nikomu nie postawiono zarzutów. Odwrotnie również — brak świadczenia nie wyklucza odpowiedzialności pracodawcy.
Wykaz chorób i domniemanie
Część schorzeń objęta jest wykazem wiążącym określone choroby z określonymi rodzajami narażenia. Przy nich obowiązuje domniemanie związku z pracą — wystarczy wykazać zatrudnienie w danych warunkach.
Przy chorobach spoza wykazu związek trzeba wykazać dowodami: dokumentacją stanowiska, opisem czynności, danymi o substancjach, zeznaniami współpracowników. Jest to trudniejsze, ale możliwe i regularnie się udaje.
Co zbierać, zanim będzie potrzebne
- Świadectwa pracy i umowy, także niekompletne.
- Dokumentację stanowiska: zakres czynności, karty szkoleń.
- Informacje o substancjach i sprzęcie używanym w pracy.
- Dane współpracowników z tego samego okresu.
- Wszelkie zaświadczenia lekarskie z okresu zatrudnienia.
Po latach większość tych dokumentów jest nie do odtworzenia, a firma bywa już zlikwidowana. To one, a nie sama diagnoza, decydują o powodzeniu — dlatego zbiera się je w toku zatrudnienia, nie po pojawieniu się objawów.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Ubezpieczenie od chorób zawodowych | dekret nr 1124 z 1965 r. |
| Wykaz chorób zawodowych | rozporządzenia ministra, aktualizowane |
| Obowiązek zgłoszenia przez lekarza | art. 139 dekretu nr 1124 z 1965 r. |
| Obowiązki pracodawcy | dekret ustawodawczy nr 81 z 2008 r. |
| Obrażenia z winy nieumyślnej | art. 590 kodeksu karnego |
| Koordynacja świadczeń w Unii | rozporządzenie (WE) 883/2004 |
Ostatni wiersz jest podstawą, dzięki której cała sprawa ma sens po powrocie do kraju: świadczenia przyznane przez instytucję włoską wypłacane są również osobom mieszkającym w innym państwie Unii, a wniosek można złożyć za pośrednictwem instytucji polskiej. Nie trzeba zatem prowadzić postępowania osobiście we Włoszech.
Najczęstsze pytania
Choroba ujawniła się po powrocie do Polski.
Prawo do świadczeń istnieje niezależnie od aktualnego miejsca zamieszkania. Świadczenia przyznane przez instytucję włoską wypłacane są również do Polski, a wniosek można złożyć za pośrednictwem instytucji polskiej, bez prowadzenia sprawy osobiście we Włoszech.
Jak wykazać związek z pracą sprzed lat?
Przy chorobach objętych wykazem obowiązuje domniemanie związku — wystarczy wykazać zatrudnienie w określonych warunkach. Przy pozostałych związek trzeba udowodnić: dokumentacją stanowiska, opisem czynności, danymi o substancjach, zeznaniami współpracowników.
Nie mam kompletu dokumentów.
Nawet niekompletne świadectwa pracy i umowy bywają wystarczające jako punkt wyjścia. Warto zebrać wszystko: karty szkoleń, informacje o używanym sprzęcie, dane współpracowników z tego samego okresu, stare zaświadczenia lekarskie.
Firma już nie istnieje.
To utrudnia ustalenie odpowiedzialności pracodawcy, ale nie zamyka drogi do świadczeń, które wypłaca instytucja ubezpieczeniowa. Są to dwie odrębne sprawy: uprawnienie do świadczenia i odpowiedzialność pracodawcy ocenia się niezależnie.
Kto zgłasza chorobę zawodową?
Przede wszystkim lekarz, który ją stwierdził — ciąży na nim obowiązek zgłoszenia. Zgłoszenia może dokonać również sam pracownik, i warto to zrobić niezależnie, nie polegając wyłącznie na tym, że lekarz dopełnił formalności.
Czy pracodawca odpowiada karnie?
Może odpowiadać, jeżeli naruszył obowiązki dotyczące ochrony zdrowia: nie zapewnił środków ochrony, nie przeprowadził badań, nie ocenił ryzyka. Jest to jednak sprawa odrębna od świadczeń, prowadzona według własnych reguł i terminów.
Kiedy zacząć zbierać dokumenty?
W toku zatrudnienia, nie po pojawieniu się objawów. Po latach większość dokumentów jest nie do odtworzenia, a firma bywa już zlikwidowana. To właśnie one, a nie sama diagnoza, decydują później o powodzeniu całej sprawy.