Włoskie pojęcia prawne i ich polskie odpowiedniki
Pisma z Włoch operują pojęciami, których dosłowne tłumaczenie prowadzi na manowce. Niektóre wyglądają znajomo, a znaczą co innego; inne nie mają polskiego odpowiednika. To zestawienie pozwala zorientować się w dokumencie i, co ważniejsze, ustalić, na jakim etapie znajduje się sprawa.
Najważniejsze w skrócie
- Słowo indagato oznacza etap postępowania przygotowawczego.
- Słowo imputato oznacza, że akt oskarżenia już wniesiono.
- Persona offesa to pokrzywdzony, a nie podejrzany.
- Misura cautelare to środek zapobiegawczy, nie kara.
- Patteggiamento nie jest przyznaniem się do winy.
- Archiviazione oznacza umorzenie, a nie uniewinnienie.
- Prescrizione dotyczy karalności, nie wykonania kary.
Kim jest adresat pisma
| Po włosku | Znaczenie |
|---|---|
| indagato | osoba, wobec której toczy się postępowanie przygotowawcze |
| imputato | oskarżony, po wniesieniu aktu oskarżenia |
| persona offesa | pokrzywdzony |
| parte civile | pokrzywdzony dochodzący roszczeń w procesie karnym |
| difensore di fiducia | obrońca z wyboru |
| difensore d'ufficio | obrońca wyznaczony, płatny przez oskarżonego |
| domicilio eletto | wskazany adres do doręczeń |
Rozróżnienie z dwóch pierwszych wierszy jest najważniejsze w całym zestawieniu, bo mówi o etapie sprawy. Wiele osób sądzi, że skoro były przesłuchiwane, to wiedziały o procesie — a to dwie różne rzeczy i dwa różne pisma.
Nazwy pism
| Po włosku | Znaczenie |
|---|---|
| informazione di garanzia | zawiadomienie, że toczy się postępowanie |
| avviso di conclusione delle indagini | zamknięcie śledztwa, dwadzieścia dni na wnioski |
| richiesta di archiviazione | wniosek o umorzenie, kierowany do pokrzywdzonego |
| decreto penale di condanna | nakaz karny, piętnaście dni na sprzeciw |
| citazione a giudizio | wezwanie na rozprawę |
| ordine di esecuzione | nakaz wykonania prawomocnej kary |
| verbale | protokół czynności |
Pułapki tłumaczeniowe
Kilka pojęć, przy których dosłowność wprowadza w błąd:
- Misura cautelare — środek zapobiegawczy, a nie kara. Areszt stosowany na tym etapie nie oznacza rozstrzygnięcia o winie.
- Patteggiamento — wniosek o wymierzenie uzgodnionej kary. Nie jest przyznaniem się do winy w polskim rozumieniu i wywołuje ograniczone skutki uboczne.
- Archiviazione — umorzenie na etapie przygotowawczym. Nie jest wyrokiem uniewinniającym i w pewnych warunkach postępowanie można podjąć.
- Prescrizione — przedawnienie karalności. Nie należy mylić go z przedawnieniem wykonania kary, które rządzi się innymi regułami.
- Querela — wniosek o ściganie, składany przez pokrzywdzonego, z reguły w terminie trzech miesięcy; można go cofnąć.
- Denuncia — zawiadomienie o przestępstwie, które nie zależy od woli pokrzywdzonego i którego nie da się cofnąć.
- Rito abbreviato — rozpoznanie na podstawie akt, bez przesłuchań, z obniżeniem kary.
- Messa alla prova — zawieszenie postępowania połączone z obowiązkami; po ich wykonaniu czyn wygasa.
Rozróżnienie querela i denuncia ma bezpośrednie znaczenie praktyczne: pierwsze można cofnąć i tym samym zakończyć sprawę, drugiego nie. Pytanie „czy to da się wycofać" ma zatem odpowiedź zależną wyłącznie od tego, które z nich zostało złożone.
Organy i sądy
| Po włosku | Znaczenie |
|---|---|
| Procura della Repubblica | prokuratura |
| Giudice per le indagini preliminari | sędzia właściwy na etapie przygotowawczym |
| Tribunale del riesame | sąd rozpoznający zażalenia na środki zapobiegawcze |
| Giudice di pace | sędzia pokoju, sprawy drobniejsze |
| Corte d'appello | sąd apelacyjny |
| Corte di cassazione | Sąd Kasacyjny |
| Tribunale di sorveglianza | sąd właściwy w postępowaniu wykonawczym |
Ostatni wiersz wskazuje organ, do którego kieruje się wnioski o środki alternatywne wobec pozbawienia wolności — a więc ten, który liczy się najbardziej po prawomocnym wyroku.
Skróty z nagłówka
W górnej części pisma pojawiają się oznaczenia, których nie trzeba rozumieć w pełni, ale które warto przekazać obrońcy w całości: numer rejestru sprawy, oznaczenie prokuratury lub sądu, wskazanie przepisów. Numer rejestru jest najważniejszy — bez niego każde zapytanie zaczyna się od poszukiwania akt.
Przepisy podane w nagłówku mówią zaś, czego sprawa dotyczy: oznaczenie odsyłające do kodeksu karnego wskazuje czyn, a odsyłające do kodeksu postępowania karnego — rodzaj pisma. Te dwie informacje wystarczą doświadczonemu obrońcy do wstępnej oceny przez telefon.
Najczęstsze pytania
Czym różni się indagato od imputato?
Indagato to etap postępowania przygotowawczego, imputato oznacza, że akt oskarżenia już wniesiono. To dwa różne etapy i dwa różne pisma.
Co oznacza persona offesa?
Pokrzywdzonego, a nie podejrzanego. Adresat takiego pisma nie jest osobą, przeciwko której toczy się postępowanie.
Czy patteggiamento to przyznanie się do winy?
Nie. To wniosek o wymierzenie uzgodnionej kary, z obniżeniem i ograniczonymi skutkami ubocznymi; nie jest przyznaniem się w polskim rozumieniu.
Czy archiviazione to uniewinnienie?
Nie. To umorzenie na etapie przygotowawczym; w pewnych warunkach postępowanie może zostać podjęte na nowo.
Czym różni się querela od denuncia?
Querela to wniosek o ściganie, który można cofnąć i tym samym zakończyć sprawę. Denuncia jest zawiadomieniem, którego cofnąć się nie da.
Co to jest messa alla prova?
Zawieszenie postępowania połączone z obowiązkami; po ich prawidłowym wykonaniu czyn wygasa, bez skazania.
Co przekazać obrońcy z nagłówka pisma?
Numer rejestru sprawy, oznaczenie organu i wskazane przepisy. Te dane wystarczają do wstępnej oceny i do odnalezienia akt.