Byłem w areszcie, sprawa się skończyła: co przysługuje
Po uniewinnieniu albo umorzeniu osobie, która była pozbawiona wolności, przysługuje odszkodowanie. Termin wynosi dwa lata od uprawomocnienia i przepada najczęściej dlatego, że po zakończeniu sprawy kontakt z obrońcą się urywa. Świadczenie nie jest automatyczne: składa się wniosek i wykazuje szkodę.
Najważniejsze w skrócie
- Termin wynosi dwa lata od uprawomocnienia.
- Przysługuje przy uniewinnieniu i przy umorzeniu.
- Obejmuje areszt i areszt domowy.
- Ustawa przewiduje górną granicę świadczenia.
- Wysokość zależy od czasu i od udowodnionej szkody.
- Wyklucza je zachowanie, które wywołało areszt.
- Rozpoznaje sąd apelacyjny, nie sąd sprawy.
Komu przysługuje
| Sytuacja | Uwaga |
|---|---|
| Uniewinnienie prawomocne | podstawa typowa |
| Umorzenie postępowania | również obejmuje |
| Areszt w zakładzie | pełny wymiar świadczenia |
| Areszt domowy | obejmuje, w niższym wymiarze |
| Środek zastosowany niezgodnie z prawem | osobna podstawa |
| Przekroczenie terminów przez organ | samodzielna podstawa |
Wiersz drugi bywa zaskoczeniem: nie trzeba wyroku uniewinniającego. Umorzenie postępowania po okresie spędzonym w areszcie również otwiera drogę do wniosku — a to sytuacja częsta przy sprawach, które nie dotarły do rozprawy.
Wiersz szósty łączy się z regułą opisaną przy zaskarżaniu środków: uchybienie terminom przez organ powoduje utratę mocy przez środek, a okres pozbawienia wolności po tym momencie jest bezpodstawny niezależnie od wyniku sprawy.
Co wyklucza świadczenie
Zachowanie zainteresowanego, które przyczyniło się do zastosowania środka. Nie chodzi o samo podejrzenie, lecz o działanie: podanie fałszywych danych, wprowadzenie organów w błąd, przyznanie się do czynu, którego się nie popełniło, ucieczka albo ukrywanie się.
Milczenie natomiast nie wyklucza odszkodowania. Skorzystanie z prawa do odmowy wyjaśnień nie może być poczytane za przyczynienie się — a przeciwne twierdzenie pojawia się w sprawach i wymaga podważenia.
Ile i za co
Ustawa określa górną granicę łącznej kwoty, a w jej ramach sąd ustala świadczenie według czasu pozbawienia wolności i wykazanej szkody. Wykazuje się dwie warstwy:
- Szkodę majątkową — utracone zarobki, rozwiązany stosunek pracy, utracone zlecenia, koszty rodziny, koszty obrony.
- Szkodę niemajątkową — następstwa zdrowotne, rozpad relacji, utrata pozycji zawodowej, rozgłos sprawy.
Punkt pierwszy wymaga dokumentów, a nie twierdzeń: umowy, rozwiązania, zaświadczenia o dochodach przed i po, korespondencji z kontrahentami. Dla osoby prowadzącej działalność liczy się zestawienie przychodów za okres wcześniejszy i późniejszy.
Punkt drugi rośnie wraz z długością i z okolicznościami: znaczenie ma rozgłos sprawy, sytuacja rodzinna, wiek, stan zdrowia i to, czy areszt zastosowano wobec osoby wcześniej niekaranej.
Jak złożyć wniosek
Wniosek rozpoznaje sąd apelacyjny właściwy dla miejsca zakończenia sprawy, a nie sąd, który orzekał. Składa się go w terminie dwóch lat od uprawomocnienia rozstrzygnięcia.
Co powinien zawierać:
- odpis rozstrzygnięcia z datą uprawomocnienia
- zaświadczenie o okresie pozbawienia wolności i o rodzaju środka
- dokumentację szkody majątkowej za okres przed i po
- dokumentację medyczną, jeżeli dotyczy
- wyliczenie żądanej kwoty z uzasadnieniem
Dla osoby mieszkającej w Polsce dokumenty krajowe wymagają tłumaczenia przysięgłego, a ich zebranie trwa. Przy terminie dwuletnim nie jest to problem — problemem jest to, że nikt o terminie nie przypomina.
Osobno: przewlekłość
Odrębny i niezależny środek przysługuje za nadmierny czas trwania postępowania, także zakończonego skazaniem. Ma własne przesłanki i własny, krótki termin liczony od uprawomocnienia.
Oba wnioski można prowadzić równolegle, bo dotyczą różnych szkód: jeden pozbawienia wolności, drugi czasu. Przy sprawach ciągnących się latami, zakończonych umorzeniem po okresie aresztu, przysługują zwykle oba.
Uwaga praktyczna
To jeden z tych wniosków, które przepadają nie z powodu przesłanek, lecz z powodu milczenia. Po korzystnym rozstrzygnięciu sprawa wydaje się zamknięta, obrońca kończy zlecenie, a termin biegnie.
Dlatego przy ostatniej rozmowie warto zadać jedno pytanie: czy po tym rozstrzygnięciu przysługuje mi jakiś wniosek i do kiedy. Odpowiedź zajmuje minutę, a dotyczy kwot liczonych w dziesiątkach tysięcy euro.
Najczęstsze pytania
Czy muszę być uniewinniony?
Nie. Odszkodowanie przysługuje również przy umorzeniu postępowania, a więc także wtedy, gdy sprawa nie dotarła do rozprawy.
Ile mam czasu na wniosek?
Dwa lata od uprawomocnienia rozstrzygnięcia. Termin przepada najczęściej dlatego, że po zakończeniu sprawy nikt o nim nie przypomina.
Czy areszt domowy też się liczy?
Tak, choć w niższym wymiarze niż pozbawienie wolności w zakładzie karnym.
Co wyklucza świadczenie?
Zachowanie, które przyczyniło się do zastosowania środka: fałszywe dane, wprowadzenie organów w błąd, ucieczka albo ukrywanie się.
Czy milczenie mi zaszkodzi?
Nie. Skorzystanie z prawa do odmowy wyjaśnień nie może być poczytane za przyczynienie się, choć przeciwne twierdzenie bywa podnoszone.
Co trzeba udokumentować?
Szkodę majątkową dokumentami o dochodach przed i po oraz szkodę niemajątkową, w tym następstwa zdrowotne i sytuację rodzinną.
Kto rozpoznaje wniosek?
Sąd apelacyjny właściwy dla miejsca zakończenia sprawy, a nie sąd, który orzekał w sprawie karnej.