Pokąsanie przez psa: sprawa karna, nie tylko cywilna
Pokąsanie przez psa nie kończy się na samym odszkodowaniu dla poszkodowanego. Właściciel odpowiada cywilnie na zasadzie ryzyka — także wtedy, gdy zwierzę uciekło albo zaginęło — a karnie wtedy, jeżeli nie zachował należytego nadzoru nad nim. Przy obrażeniach wymagających leczenia postępowanie karne toczy się zwykle z urzędu, niezależnie od woli stron.
Najważniejsze w skrócie
- Właściciel odpowiada cywilnie za szkodę wyrządzoną przez zwierzę na zasadzie samego ryzyka.
- Odpowiedzialność ta istnieje także wtedy, gdy zwierzę uciekło albo całkiem zaginęło.
- Uwolnienie się od niej wymaga wykazania zdarzenia losowego, a nie samej zachowanej ostrożności.
- Karnie odpowiada natomiast ten, kto nie zachował należytego nadzoru nad zwierzęciem.
- Przy obrażeniach wymagających leczenia postępowanie karne toczy się zwykle z urzędu.
- Obowiązki dotyczące smyczy i kagańca wynikają zarówno z przepisów krajowych, jak i gminnych.
- Możliwe jest ponadto orzeczenie środków wobec samego zwierzęcia, aż do jego odebrania.
Dwie odpowiedzialności
| Element | Cywilna | Karna |
|---|---|---|
| Podstawa | ryzyko posiadacza | brak należytego nadzoru |
| Ucieczka zwierzęcia | nie zwalnia | badana osobno |
| Uwolnienie | tylko zdarzenie losowe | wykazanie należytej staranności |
| Skutek | odszkodowanie | kara, przy obrażeniach |
Wiersz trzeci opisuje różnicę praktyczną: w sprawie cywilnej nie wystarczy wykazać, że zachowano ostrożność — trzeba wykazać zdarzenie losowe, czyli okoliczność zewnętrzną i nieprzewidywalną. W karnej ocenia się natomiast samą staranność, więc dowód jest łatwiejszy.
Obowiązki właściciela
- smycz w miejscach publicznych i dostępnych publicznie,
- kaganiec dostępny i zakładany na żądanie albo w sytuacjach wskazanych,
- zabezpieczenie terenu, z którego zwierzę mogłoby wybiec,
- obowiązki szczególne po zdarzeniu z udziałem zwierzęcia,
- ubezpieczenie odpowiedzialności, wymagane w części sytuacji.
Trzecia pozycja bywa źródłem spraw najczęściej: uszkodzona brama, niedomknięta furtka, dziura w ogrodzeniu. Ocenia się, czy właściciel wiedział o wadzie i czy zareagował — dokumentacja napraw jest tu materiałem obronnym.
Po zdarzeniu
Trzy rzeczy tego samego dnia: udzielenie pomocy i wezwanie służb, przekazanie danych zwierzęcia wraz z dokumentacją szczepień oraz zabezpieczenie własnej dokumentacji — zdjęć ogrodzenia, dowodów napraw, zaświadczeń weterynaryjnych.
Nie należy natomiast składać oświadczeń o winie ani zawierać ugody z poszkodowanym przed uzgodnieniem z ubezpieczycielem: samowolna regulacja szkody potrafi pozbawić ochrony ubezpieczeniowej.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Odpowiedzialność za zwierzęta | art. 2052 włoskiego kodeksu cywilnego |
| Brak nadzoru nad zwierzęciem | art. 672 kodeksu karnego |
| Obrażenia z winy nieumyślnej | art. 590 k.k. |
| Znęcanie się nad zwierzętami | art. 544-ter k.k. |
| Porzucenie zwierzęcia | art. 727 k.k. |
| Obowiązki właścicieli psów | rozporządzenie Ministra Zdrowia i przepisy gminne |
Ostatni wiersz warto sprawdzać na miejscu: obowiązki dotyczące smyczy, kagańca i miejsc dostępnych dla zwierząt są w znacznej części regulowane przez gminy i różnią się między miejscowościami. Przy pobycie wakacyjnym z psem sprawdzenie zasad obowiązujących na danej plaży albo w danym parku zajmuje chwilę i usuwa większość ryzyka.
Najczęstsze pytania
Mój pies kogoś ugryzł. Czy to sprawa karna?
Może być, i to niezależnie od woli poszkodowanego. Cywilnie właściciel odpowiada na zasadzie ryzyka, także wtedy, gdy zwierzę uciekło albo zaginęło. Karnie odpowiada ten, kto nie zachował należytego nadzoru — a przy obrażeniach wymagających leczenia dłuższego niż kilka dni postępowanie toczy się zwykle z urzędu.
Pies wyrwał się ze smyczy.
To nie zwalnia z odpowiedzialności cywilnej. Uwolnienie się od niej wymaga wykazania zdarzenia losowego, czyli okoliczności całkowicie zewnętrznej i nieprzewidywalnej, a nie wykazania samej zachowanej ostrożności. W sprawie karnej ocenia się natomiast właśnie staranność właściciela, więc dowód jest tam wyraźnie łatwiejszy do przeprowadzenia.
Zwierzę wybiegło przez uszkodzoną furtkę.
Ocenia się dwie rzeczy: czy właściciel wiedział o istniejącej wadzie i czy na nią zareagował. Dokumentacja napraw, zgłoszeń do wspólnoty mieszkaniowej albo zleceń serwisowych jest w takiej sytuacji podstawowym materiałem obronnym — pokazuje bowiem, że stan nie był świadomie tolerowany przez dłuższy czas.
Co zrobić bezpośrednio po zdarzeniu?
Udzielić pomocy poszkodowanemu i wezwać służby, przekazać dane zwierzęcia wraz z dokumentacją szczepień, a następnie zabezpieczyć własne dowody: zdjęcia ogrodzenia i furtki, potwierdzenia wcześniejszych napraw, zaświadczenia weterynaryjne o stanie zwierzęcia. Wszystkie te czynności wykonuje się tego samego dnia, nie później.
Czy zawrzeć ugodę z poszkodowanym?
Nie przed uzgodnieniem tego z ubezpieczycielem. Samowolna regulacja szkody, choćby dokonana w najlepszej wierze i z chęci załagodzenia sytuacji, potrafi całkowicie pozbawić ochrony ubezpieczeniowej. Oświadczenia o własnej winie składane na miejscu zdarzenia wracają ponadto później w aktach sprawy karnej.
Czy mogą mi odebrać psa?
Możliwe jest orzeczenie środków wobec samego zwierzęcia, aż do jego odebrania właścicielowi, zwłaszcza przy zdarzeniach powtarzających się albo przy stwierdzeniu braku odpowiednich warunków utrzymania. Decyzję podejmują służby weterynaryjne we własnym trybie, a ma ona odrębną drogę odwoławczą z krótkim terminem.
Jadę do Włoch z psem na wakacje.
Warto sprawdzić obowiązujące przepisy gminne: wymagania dotyczące smyczy, kagańca oraz dostępu do plaż i parków różnią się wyraźnie między poszczególnymi miejscowościami. Sprawdzenie zajmuje dosłownie chwilę i usuwa większość ryzyka, ponieważ kontrole w miejscowościach turystycznych prowadzone są rutynowo w sezonie.