Cło, akcyza i przemyt: nowe przepisy
W październiku 2024 roku weszło we Włoszech w życie nowe prawo celne, które zastąpiło tekst z 1973 roku i na nowo ujęło przemyt. Jedna zmiana rzutuje na każdą sprawę: VAT od importu zalicza się teraz do należności celnych. Kwota, od której liczy się progi, rośnie w związku z tym wielokrotnie — a razem z nią rośnie liczba spraw przechodzących z obszaru administracyjnego do karnego.
Najważniejsze w skrócie
- Nowe prawo celne obowiązuje od 4 października 2024 roku i zmieniło całą konstrukcję tej materii.
- Zastąpiło tekst jednolity z 1973 roku i na nowo ujęło przemyt, obejmując nim także odpowiedzialność spółki.
- Podatek od towarów i usług od importu zalicza się obecnie do należności celnych, co zmienia rachunek.
- Podnosi to kwotę uszczuplenia, od której liczy się progi karalności, więc te same sytuacje wchodzą dziś w obszar karny.
- Nowelizacja z czerwca 2025 roku zmieniła progi oraz zasady wygaśnięcia czynu po zapłacie należności.
- Przemyt objęto odpowiedzialnością podmiotu zbiorowego, więc obok osób odpowiada również przedsiębiorstwo.
- Reforma nie jest zakończona i zapowiedziano kolejną korektę, dlatego stan prawny sprawdza się przy każdej sprawie.
Na czym to się opiera
| Zagadnienie | Podstawa |
|---|---|
| Nowe prawo celne | dekret ustawodawczy nr 141 z 2024 r., od 4 października 2024 |
| Poprzedni stan prawny | dekret prezydenta nr 43 z 1973 r. |
| Korekta progów i wygaśnięcia | nowelizacja z czerwca 2025 r. |
| Akcyza | dekret ustawodawczy nr 504 z 1995 r. |
| Odpowiedzialność spółki za przemyt | art. 25-sexiesdecies dekretu nr 231 z 2001 r. |
| Ustawa łagodniejsza działa wstecz | art. 2 kodeksu karnego |
| Zgłoszenie gotówki przy granicy zewnętrznej | rozporządzenie (UE) 2018/1672 |
Ostatni wiersz pierwszej części tabeli ma tu znaczenie szczególne: przy materii zmienionej dwukrotnie w ciągu roku reguła o stosowaniu wstecz ustawy łagodniejszej bywa jedynym potrzebnym argumentem. Przy zdarzeniach z przełomu 2024 i 2025 roku porównanie trzech kolejnych wersji przepisów jest pierwszą czynnością obrony.
Co się zmieniło
| Data | Zmiana |
|---|---|
| 4 października 2024 | nowe prawo celne, uchylenie tekstu z 1973 roku |
| 4 października 2024 | VAT importowy wśród należności celnych |
| 4 października 2024 | przemyt wśród czynów rodzących odpowiedzialność spółki |
| czerwiec 2025 | korekta progów, zasad wygaśnięcia i przepadku |
| zapowiedziana | kolejna korekta, dostosowawcza |
Dla toczących się spraw wynika stąd obowiązek, o którym łatwo zapomnieć: skoro przepisy zmieniano dwukrotnie w ciągu roku, w każdym postępowaniu trzeba sprawdzić, która wersja jest względniejsza. Ustawa łagodniejsza działa wstecz, a przy tak ruchliwej materii to nie jest rozważanie teoretyczne.
Dlaczego VAT zmienia wszystko
Progi karalności liczy się od kwoty uszczuplonych należności. Dopóki liczyło się samo cło, w wielu przypadkach kwota była niewielka i sprawa pozostawała administracyjna. Po zaliczeniu VAT-u od importu ta sama sytuacja daje kwotę kilkukrotnie wyższą.
Skutek praktyczny: kontrola celna, która dwa lata temu skończyłaby się decyzją i dopłatą, dziś może skończyć się zawiadomieniem o przestępstwie. Dotyczy to zwłaszcza spraw o wartość celną i klasyfikację taryfową, gdzie różnica kwotowa bierze się z interpretacji, a nie z ukrywania towaru.
Typowe sytuacje
- Zaniżona wartość celna przy imporcie spoza Unii.
- Błędna klasyfikacja taryfowa, także wynikająca z interpretacji.
- Dokumenty preferencyjne, które nie potwierdzają deklarowanego pochodzenia.
- Brak zgłoszenia towaru przewożonego w ruchu podróżnych powyżej limitów.
- Wyroby akcyzowe — paliwo, alkohol, tytoń — z własnym, surowym reżimem.
- Nieprawidłowości w procedurze tranzytu, w tym niezakończenie procedury.
Ostatni punkt dotyczy przewoźników bezpośrednio: procedura tranzytowa, która nie została prawidłowo zamknięta w urzędzie docelowym, rodzi obowiązek zapłaty należności i pytanie o odpowiedzialność. Dowodem jest tu dokumentacja przewozowa i potwierdzenia z urzędów, a nie zapewnienia zleceniodawcy.
Drugie postępowanie
Reforma włączyła przemyt i naruszenia akcyzowe do katalogu czynów, za które odpowiada również spółka. Oznacza to postępowanie równoległe wobec przedsiębiorstwa, z karą pieniężną i środkami zakazującymi.
Zwolnić z tej odpowiedzialności może wyłącznie faktycznie stosowany model organizacyjny obejmujący obszar celny: wyznaczone osoby odpowiedzialne, procedury klasyfikacji i weryfikacji dokumentów, szkolenia dla działu handlowego i spedycji, ścieżka postępowania w razie wątpliwości.
Modele przygotowane przed reformą zwykle tego obszaru nie obejmują — bo w chwili ich tworzenia nie było takiej potrzeby.
Zapłata jako sposób zakończenia
Nowe przepisy przewidują możliwość doprowadzenia do wygaśnięcia czynu przez zapłatę, a korekta z 2025 roku zmieniła szczegóły tej instytucji. To pierwsza rzecz, którą należy sprawdzić w konkretnej sprawie, ponieważ zmienia całe podejście: nie chodzi wtedy o obronę przed zarzutem, lecz o rachunek i o termin.
Terminy są przy tym ograniczone, więc odkładanie decyzji zamyka drogę, która była otwarta.
Dla podróżnych
Ta sama materia dotyczy osób nieprowadzących działalności. Towary przywożone spoza Unii powyżej limitów podlegają zgłoszeniu, a przy odpowiedniej wartości sprawa może przekroczyć próg karalności — dotyczy to zegarków, biżuterii i elektroniki, kupowanych bez myśli o cle.
Osobno obowiązuje zgłoszenie gotówki powyżej progu, w obie strony i na osobę. Zgłoszenie nie zwalnia jednak z konieczności wyjaśnienia pochodzenia środków, o czym mowa na stronie o lotniskach.
Najczęstsze pytania
Co zmieniło się w prawie celnym?
Od 4 października 2024 roku obowiązuje nowe prawo celne, które zastąpiło tekst jednolity z 1973 roku i na nowo ujęło przemyt. Zmiana nie jest kosmetyczna: inaczej liczy się kwotę uszczuplenia, inaczej ustawiono progi karalności, a odpowiedzialność objęła również spółkę obok osób fizycznych.
Dlaczego VAT od importu jest tak ważny?
Bo zalicza się go teraz do należności celnych, a progi karalności liczy się od łącznej kwoty uszczuplenia. Ta sama sytuacja faktyczna daje dziś kwotę wyraźnie wyższą niż przed reformą, więc kontrola, która wcześniej kończyła się dopłatą i karą pieniężną, bywa początkiem postępowania karnego.
Która wersja przepisów obowiązuje w mojej sprawie?
Ta obowiązująca w chwili czynu, z zastrzeżeniem, że ustawa łagodniejsza wprowadzona później stosuje się wstecz. Przy materii zmienionej dwukrotnie w ciągu roku sprawdzenie tego jest pierwszą czynnością w każdej sprawie i bywa jedyną potrzebną, zwłaszcza przy zdarzeniach z przełomu 2024 i 2025 roku.
Co grozi za niezamkniętą procedurę tranzytu?
Obowiązek zapłaty należności oraz pytanie o odpowiedzialność za nieprawidłowość. Dowodem jest dokumentacja przewozowa, zgłoszenia i potwierdzenia z urzędów, a nie zapewnienia zleceniodawcy, że wszystko jest załatwione. Przewoźnik, który przyjął ładunek bez kompletu dokumentów, wchodzi w tę sprawę własną pozycją, nie cudzą.
Czy odpowiada również firma?
Tak. Przemyt i naruszenia akcyzowe objęto odpowiedzialnością podmiotu zbiorowego, więc obok osób fizycznych odpowiada spółka, z karami pieniężnymi i środkami zakazującymi. Zwalnia z niej wyłącznie model organizacyjny faktycznie stosowany i obejmujący obszar celny — a większość modeli przyjętych wcześniej tego obszaru nie obejmuje.
Czy zapłata kończy sprawę?
Nowe przepisy przewidują wygaśnięcie czynu po zapłacie należności, na warunkach zmienionych korektą z 2025 roku. To pierwsza rzecz do sprawdzenia w każdej takiej sprawie, bo zmienia całe podejście: jeżeli droga jest otwarta, spór o okoliczności bywa bezprzedmiotowy, a rachunek prostszy od obrony.
Czy dotyczy to także turystów?
Tak. Towary przywożone spoza Unii powyżej limitów podlegają zgłoszeniu, a przy odpowiedniej wartości sprawa przekracza próg karalności — także wtedy, gdy chodzi o rzeczy kupione na własny użytek. Dotyczy to zwłaszcza elektroniki, zegarków i wyrobów markowych, których wartość szybko sumuje się powyżej progu.